тхьэ
Appearance
АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)
[зэгъэзэхуэжын]ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]ЭТИМОЛОГИЕ
[зэгъэзэхуэжын]КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]- IPA [tħɐ]
ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ
[зэгъэзэхуэжын]- [тхь] + -э
СКЛОНЕНЭ
[зэгъэзэхуэжын]| Закъуэ бжыгъэ | Куэд бжыгъэ | |||
|---|---|---|---|---|
| Мыбелджылы | Белджылы | Мыбелджылы | Белджылы | |
| Именительнэ: | тхьэ | тхьэр | -- | тхьэхэр |
| Эргативнэ: | тхьэ | тхьэм | -- | тхьэхэм |
| Послеложнэ: | тхьэкӀэ | тхьэмкӀэ | тхьэхэкӀэ | тхьэхэмкӀэ |
| Обстоятельственнэ: | тхьэуэ | тхьэрауэ | тхьэхэу | тхьэхэрауэ |
МЫХЬЭНЭ
[зэгъэзэхуэжын]- Ижь зэманым псэуа адыгэхэм я мажусий диным игъэлъапӀэу, цӀыхухэр зыхуэпщылӀу, дуней къэхъукъащӀэхэр зи ӀэрыкӀыу ялъытэу щытахэр.
- Муслъымэн диным итхэм я тхьэ, Алыхь.
ЩАПХЪЭХЭР
[зэгъэзэхуэжын]- Ӏуащхьэмахуэ и щыгум щызэхуэсащ Мэзытхьэ, Амыщ, Тхьэгъэлэдж, Созрэщ, Лъэпщ сымэ тхьэхэм я тхьэж Псатхьэ деж. ӀуэрыӀуатэ, фольклор
- СыкъэзыгъэщӀа, унэм тхьэм сынимыгъэсыжкӀэ, Ахья щӀэбгъэтӀысын бгъэдэлъмэ. КӀыщокъуэ Алим
ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]ИНДЖЫЛЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- тхьэ: 1. The ancient Adyghes' (Circassians') dieties, gods 2. Allah
УРЫСЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- тхьэ: 1. божества у древних адыгов 2. Аллах
псалъафэ зэпыщӀахэр
[И] тхьэ еплъыжын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: as you please, as your conscience dictates (to act, to do).
Урысыбзэ: как заблагорассудится, как совесть подскажет (сделать, поступить).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэ зэхуэӀуэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: vow, pledge to each other; make an oath to each other
Урысыбзэ: дать друг другу клятву.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэ имыӀуамэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: may God grant (literally: if God didn’t swear)
Урысыбзэ: бог даст (букв. если он не поклялся).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
И тхьэ къызэрихькӀэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: with all your might; as hard as you can
Урысыбзэ: изо всех сил.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- ЛӀыгъэ зиӀэр фыкъыскӀэлъыкӀуэ! — жиӀэри Жамбот и тхьэ къызэрихькӀэ гу цӀыкӀум еӀунщӀащ. Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)
Тхьэ уз
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God's punishment (about a disease sent down by God).
Урысыбзэ: божья кара (о болезни, ниспосланной богом).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Емынэ узыр тхьэ узу, хущхъуи щхъухьи емызэгъыу ялъытэрт адыгэхэм. Шортэн Аскэрбий
Уи тхьэ узэреплъщ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: as your conscience dictates, as you please; as God puts it on your soul.
Урысыбзэ: как подсказывает совесть, как вам будет угодно; как бог на душу положит.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэ хуэӀуэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: swear sth to sb
Урысыбзэ: клясться кому-л. в чём-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм ещӀэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: who knows, God only knows
Тхьэм ещӀэ ар зэрыхъуар. God only knows what happened to him.
Урысыбзэ: кто знает, бог его знает, бог весть.
Тхьэм ещӀэ ар зэрыхъуар. Бог знает, что с ним случилось.
Псалъэ зэпхахэр:
Тхьэм ещӀэ ар зэрыхъуар.
Щапхъэхэр:
Тхьэм жиӀэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God grant (when you wish something).
Урысыбзэ: дай бог (при пожелании чего-л.).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Трасэ жылэр бэгъуэну тхьэм жиӀэ! Адыгэ ӀуэрыӀуатэхэр, сборник
Тхьэм жиӀэмэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God willing.
Урысыбзэ: бог даст.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм игъэкӀуэнкъым
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God will not forgive.
Лей пкӀэлъызесхьэмэ, тхьэм сигъэкӀуэнкъым. If I follow you, God won’t forgive me.
Урысыбзэ: бог не простит.
Лей пкӀэлъызесхьэмэ, тхьэм сигъэкӀуэнкъым. Если я последую за вами, бог мне не это простит.
Псалъэ зэпхахэр:
Лей пкӀэлъызесхьэмэ, тхьэм сигъэкӀуэнкъым.
Щапхъэхэр:
Тхьэм иухар хъунщ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God's will be done.
Урысыбзэ: свершится то, что суждено, на всё божья воля.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм иухын (имыухын)
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: it’s (It isn’) fate
Урысыбзэ: суждено (не суждено).
А тӀур куэдрэ зэныбжьэгъуну тхьэм иухатэкъым. These two aren’t fated to be friends for long.
Псалъэ зэпхахэр:
А тӀур куэдрэ зэныбжьэгъуну тхьэм иухатэкъым. Этим двум долго не суждено быть друзьями.
Щапхъэхэр:
Тхьэм къыхуридзыхын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: come into good fortune or wealth
Урысыбзэ: привалить - о счастье, богатстве.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм пхудигъэщӀэж
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: may God reward you (with good for good).
Урысыбзэ: дай бог рассчитаться с тобой (добром за добро).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм пщимыгъэгъупшэкӀэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God grant that you not forget this (a wish for condolences on the loss of a loved one, so that there is no other grief).
Урысыбзэ: дай бог, чтобы ты этого не забыл (пожелание при соболезновании по случаю утраты близкого, чтобы не было другого горя).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм узэрелъэӀунщ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: God grant everyone what they need.
Урысыбзэ: что надо, дай бог каждому.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Лэжьыгъэ псори, зэрыжаӀэщи, тхьэм узэрелъэӀунум хуэдэу йокӀуэкӀ. Къашыргъэ ХьэпащӀэ
Тхьэм и шыкуркӀэ!
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: glory be to God!
Урысыбзэ: слава богу!
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- Сэ, мис, сыкъолъагъу, тхьэм и шыкуркӀэ сыпсэущ. Къэзэнокъуэ Жэбагъы
Тхьэм щихын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: be arrogant, presumptuous
Урысыбзэ: зазнаться, зарваться.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Мы Дер и къуэжьитӀыр тхьэм щихащ. ӀуэрыӀуатэ, фольклор
Тхьэм шхьэкӀэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: for God’s sake, please
Урысыбзэ: ради бога, пожалуйста.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэм щхьэкӀэ жылӀэмэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: please tell me; In all fairness, it should be said; for goodness sake.
Урысыбзэ: скажи на милость; справедливости ради следует сказать; бога ради.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэр арэзы къыпхухъу!
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: thank you (literally: let God be pleased with you)
Урысыбзэ: спасибо (букв. да будет тобой господь доволен).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэр зэбга
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: cursed or offended by God
Урысыбзэ: богом проклятый, богом обиженный.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэр зэуа
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: cursed or offended by God
Урысыбзэ: богом проклятый, богом обиженный.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- КӀэрыкӀ, Гъумар, мы тхьэр зэуам [Нурхьэлий], гуэныхьщ, - жаӀэурэ Бот сымэ старшинэм елъэӀурт. КӀыщокъуэ Алим
Тхьэр зи ужь иувэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: to Hell with him!
Урысыбзэ: будь [он] неладен.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- Тхьэр зи ужь иувэнхэ, уэ бжэн зэщӀэс къыуату мэзыжьым ущӀаутӀыпщхьэ хъунт атӀэ? Елгъэр Кашиф
Тхьэр зышыхьэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: damn him! may the Devil take him.
Урысыбзэ: чёрт его побери, будь он проклят.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Тхьэр уи ужь итщ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: may God be with you (him, her, etc.).
Урысыбзэ: бог с тобой (с ним, с ней и т. п.).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- Тхьэр уи ужь итщ, уэ узыхуейм томыгъахуэу бдэнукъым! - жиӀэри Нарыч правленэм къыщӀэкӀыжащ. ДыщэкӀ Мухьэмэд
Тхьэр фызогъэлъэӀу (узогъэлъэӀу)
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: I ask you in the name of God.
Урысыбзэ: богом прошу вас (тебя).
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- Тхьэр фызогъэлъэӀу, фызищӀысыр къызжыфӀэ. Адыгэ ӀуэрыӀуатэхэр, сборник
Тхьэуэ укъэзыгъэщӀ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: really, surely, indeed
Урысыбзэ: неужели.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
тхьэ гъэпцӀын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ: Тхьэ пӀуам епцӀыжын, псалъэ быдэ птам утемытыжын.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: renege on your vow
Урысыбзэ: отступиться от своей клятвы
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
тхьэ елъэӀун
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ: Тхьэм лъэӀу гуэркӀэ зыхуэгъэзэн.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: pray, ask God
Урысыбзэ: молиться, просить бога
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
- Тхьэ елъэӀу ушыукӀыну, - кӀиящ зыгуэр узыгъэшынэ макъкӀэ. Къущхьэ СулътӀан
тхьэ шыӀуэжын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ: Ерыщу тхьэ Ӏуэн, зыгуэр зэрыпэжым хуабжьу тегъэчыныхьын.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: to swear to sth, to persist in asserting sth
Урысыбзэ: клясться в чём-л., упорно утверждать что-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Зыгуэрым тхьэ щиӀуэжт Псыхуабэ къалэм мафӀэ къыщӀэнауэ ерагъ-псэрагъкӀэ къыдэкӀауэ. КӀыщокъуэ Алим
тхьэ щыӀуэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: to swear to sth, to persist in asserting sth
Урысыбзэ: клясться в чём-л., упорно утверждать что-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
тхьэ Ӏуэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ: ЖыпӀэр зыжепӀэм и фӀэщ пщӀын папщӀэ тхьэм и цӀэкӀэ псалъэ быдэ тын.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: swear in the name of God, by God!
Урысыбзэ: клясться богом
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
БИБЛИОГРАФИЕ
тхьэ
АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)
[зэгъэзэхуэжын]ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: МЕЖДОМЕТИЕ
[зэгъэзэхуэжын]ЭТИМОЛОГИЕ
[зэгъэзэхуэжын]КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]- IPA [tħɐ]
ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ
[зэгъэзэхуэжын]- [тхь] + -э
МЫХЬЭНЭ
[зэгъэзэхуэжын]- ФӀэщхъуныгъэ халъхьэу зыгуэр щыжаӀэкӀэ бзылъхугъэхэм нэхъ къагъэсэбэпырей междометие.
ЩАПХЪЭХЭР
[зэгъэзэхуэжын]- [Хъашгуащэ:] - Си гуащӀэдэкӀыр нэгъуэщӀым къыхуэзгъэнэну, тхьэ сымыделэ. Къэбэрдей, альманах
ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]ИНДЖЫЛЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- тхьэ: by God! (primarily in women’s speedh)
УРЫСЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- тхьэ: ей-богу (преимущественно в женской речи)
БИБЛИОГРАФИЕ