ар
Appearance
АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)
[зэгъэзэхуэжын]ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩХЬЭ ЦӀЭПАПЩӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]ЭТИМОЛОГИЕ
[зэгъэзэхуэжын]КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ
- IPA [ɐr]:
ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ
[зэгъэзэхуэжын]- [а] + -р
СКЛОНЕНЭ
[зэгъэзэхуэжын]| закъуэ бжьыгъэ | куэд бжьыгъэ | |
| Именительнэ: | ар | ахэр |
| Эргативнэ: | абы | абыхэм |
| Послеложнэ: | абыкӀэ | абыхэмкӀэ |
| Обстоятельственнэ: | арауэ | ахэрауэ |
МЫХЬЭНЭ
[зэгъэзэхуэжын]- Именительнэ падежым иту ещанэ щхьэр къэзыгъэлъагъуэ цӀэпапщӀэ.
ЩАПХЪЭХЭР
[зэгъэзэхуэжын]- Ар къуажэ мэлыхъуэти, ӀуэрыӀуатэ куэд ищӀэрт. Шортэн Аскэрбий
- Народыр зыхуэныкъуэр, зыщӀэгупсысыр фӀыуэ зэхэзыщӀыкӀ лӀыуэ щытащ ар [ПащӀэ Б.]. Теунэ Хьэчим
Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр
| Адыгэбзэ, Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, | «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984 | нап. 20 |
|---|---|---|
| адыгэбзэ | урысыбзэ/русский | инджылыбзэ/English |
| Ар тхылъ йоджэ. | Он читает книгу. | He is reading a book. |
| нап. 40 | ||
| Ахэр машхэ. | Они едят. | They are eating. |
| нап. 41 | ||
| Ар инщ, дахэщ. | Она большая, красивая. | She is big and beautiful. |
| нап. 42 | ||
| Абы Нартшу псы иритащ. | Нартшу дал ему воды. | Nartshu has given it some water. |
| нап. 43 | ||
| Ар тхылъ йоджэ. | Она читает книгу. | She is reading a book. |
| нап. 44 | ||
| Абы пэ ин пытщ. | У него большой нос. | It has got a big nose. |
| Ар бланэщ. | Он сильный. | It is strong. |
| нап. 46 | ||
| Ахэр топым зэдынэсащ. | Они одновременно добрались до мяча. | They both reached the ball at the same time. |
| нап. 48 | ||
| Абы и шыр мажэ. | Его лошадь бежит. | His horse is running. |
| нап. 49 | ||
| Абы жэуапыр петхэж. | Он приписывает ответ. | He is writing down the answers. |
| нап. 50 | ||
| Ахэр псэущхьэ дахэщ. | Они красивые животные. | They are beautiful animals. |
| нап. 51 | ||
| Хьэту ахэр зэрехьэ. | Хату смотрит за ними. | Hatu takes care of them. |
| Хьэм абы лы ирет. | Он дает собаке мясо. | He gives some meat to the dog. |
| Абыхэм шэ ираф. | Они молоко пьют. | They are drinking some milk. |
| Абы хьэпшырым шэ ирет. | Он дает молоко щенкам. | He gives the puppy some milk. |
| нап. 53 | ||
| Ар хьэсэм итщ. | Он стоит на грядке. | It is standing in the garden plot. |
| нап. 54 | ||
| Ахэр абы щошхэ. | Они там едят. | They eat there. |
| Ахэр абы щошхэ. | Они там едят. | They eat there. |
| нап. 55 | ||
| Хэт ар зыдар? | Кто его сшил? | Who sewed it? |
| Гуащэнэ ар идащ. | Гуащана его сшила.. | Gwashana sewed it. |
| нап. 57 | ||
| Ар Ӏэмэпсымэхэм хуэшэрыуэщ. | Он умело обращается с инструментами. | He is good with tools. |
| Абы нобэ бзу унэ ещӀ. | Он сегодня строит скворешник. | Today he is building a birdhouse. |
| нап. 58 | ||
| Абы щхьэгъубжэӀупхъуэ ед. | Она шьёт занавеску. | She is sewing curtains. |
| нап. 60 | ||
| Ахэр хуабжьу мэлажьэ. | Они усердно работают. | They work very hard. |
| нап. 63 | ||
| Абы бжьыни, бжьыныхуи, фонащи итщ. | В нем лук, чеснок и дыни стоят. | There are onions, garlic and melons in it. |
| Ар Рифатрэ сэрэ хэтсащ. | Его посадили Рифат и я. | Rifat and I (have) planted them. |
| нап. 64 | ||
| Абыхэм пыӀэ дахэ яд. | Они шьют красивые шляпы. | They sew pretty hats. |
| нап. 66 | ||
| Ар Зырамыкурэ сэрэ длащ. | Их покрасили Зырамыкуа и я. | Zyramykwa and I have painted it. |
| нап. 68 | ||
| Нарт вэн иухмэ, абыхэм мывэр хашынущ, жыли трасэнущ. | Когда Нарт закончит пахать, они вытащат камни и посадят семена. | When Nart finishes, they will haul away the rocks and plant seeds. |
| нап. 69 | ||
| Абы хьэсэр щабэ ищӀащ. | Он разрыхлил грядку. | He has made the plot soft (hoed). |
| Ар бэвщ. | Она обильная. | They are lush. |
| Ар Ӏэщым ешх. | Скот её ест. | Livestock eats them. |
| нап. 70 | ||
| Абы жыг куэд итщ. | Там – много деревьев. | There are a lot of trees there. |
| нап. 71 | ||
| Абы Ӏэнэр Ӏуихыжащ. | Она убрала со стола. | She has cleared the table. |
| нап. 72 | ||
| Зэреджэ и хьэпшыпхэр абы тэмэму зэрехьэ. | Она хорошо заботится о своих школьных вещах. | She takes good care of her study materials. |
| Ар гурыхуэщ. | Она способная. | She is gifted (talented). |
| нап. 73 | ||
| Ар щэхуу зожэ. | Она бесшумно бегает. | She runs silently. |
| нап. 74 | ||
| Ахэр мэджэгу. | Они играют. | They are playing. |
| нап. 75 | ||
| Абыхэм хадэм яжьэ яхь. | Они несут золу в огород. | They are carrying ash to the garden. |
| Абыхэм я хьэсэхэм псы траутхэ, хуабжьу йолэжь. | Они поливают свои грядки и напряжённо работают. | They are sprinkling their patches with water (and) working hard (on them). |
| нап. 76 | ||
| Ахэр псым щос. | Они плавают в реке. | They are swimming in the water. |
| нап. 77 | ||
| Абы и уэрамхэр захуэщ. | Его улицы прямые. | Its streets are straight. |
| нап. 78 | ||
| Ар къуэ куу зэвым къыдож. | Она течет через узкое ущелье. | It flows through a deep narrow canyon. |
| нап. 79 | ||
| Абы и къуэпсыр жыжьэ жэркъым. | Его побеги далеко не бегут. | Their vines don’t run far. |
| Абы къуэпс иӀэ? | Оно имеет побеги? | Has it got vines? |
| нап. 80 | ||
| Ар лъэрыжэм зэрытету мэджалэ | Как только он встает на коньки, он падает. | As soon as he gets up on his skates, he falls |
| Ар мэгувэу есэнщ. | Он скоро научится. | He will soon learn. |
| нап. 81 | ||
| Сэ сызэреджэ хьэпшыпхэр абы дэслъхьащ. | Я положил вещи, необходимые мне для учебы, в него. | I have put the things I need for studying in it. |
| Абыхэм яхэлъщ адыгэбзэ тхылъри. | Среди них и учебник кабардинского языка. | Among them is also my Kabardian language textbook. |
| нап. 84 | ||
| Абы хьэ къех. | Он срезает серпом ячмень. | He is cutting barley with a sickle. |
| нап. 85 | ||
| Абыхэм къуаргъ шырхэр исщ. | В них сидят воронята. | There are baby crows (sitting) in them. |
| Ахэр къуаргъ анэхэм ягъашхэ. | Матери-вороны их кормят. | The mother crows feed them. |
| нап. 88 | ||
| Абы хъун щыкуэдщ. | Там много луговой травы. | There is a lot of meadow grass there. |
| Абыхэм былымхэр хуэсакъыу ягъэхъу. | Они внимательно смотрят за скотом. | They watchfully tend the cattle. |
| нап. 89 | ||
| Абы и ныбжьэгъухэр къыдэӀэпыкъуащ. | Ее друзья ей помогали. | Her friends helped her. |
| нап. 92 | ||
| Ар жыг гъуанэм исщ. | Она живёт в дупле. | It lives in a tree hollow. |
| Ар мапкӀэ, малъэ. | Она прыгает и скачет. | It jumps and springs. |
| Абы дэ ешх. | Она ест орехи. | It eats nuts. |
| нап. 93 | ||
| Абы Ӏэщхэр хэтщ. | В нем находится скот. | The livestock is standing amidst it. |
| нап. 94 | ||
| Ахэр Ӏэжьэм ису джабэм къожэх. | Они на санях спускаются со склона. | They slide down the hillside (sitting) on their sleds. |
| нап. 97 | ||
| Ахэр зэдоджэ. | Они учатся вместе. | They study together. |
| Ар Нэмэт доӀэпыкъу. | Она помогает Намат. | She helps Namat. |
| нап. 99 | ||
| Ар пкӀэурэ мажэ. | Он подпрыгивая бегает. | It hops as it runs. |
| Абы пхъыр фӀыуэ елъагъу. | Он любит морковь. | It loves carrots. |
| Сыт абы ишхыр? | Что он ест? | What does it eat? |
| нап. 100 | ||
| Абы пӀастэ къыхащӀыкӀ. | Из него делают пасту. | People make hominy from it. |
| Ар лы гъэжьами шэми докӀу. | Она подходит жареному мясу и молоку. | It goes well with roasted meat and milk. |
| нап. 101 | ||
| ГъуэлъыпӀэм къоувэхри абы и Ӏэпкълъэпкъыр зэрегъакӀуэ. | Он встает с кровати и делает зарядку. | He gets out of bed and does his exercises. |
| нап. 103 | ||
| Абы и щхьэцыр ин хъуащ. | Ее волосы стали длинными. | Her hair has grown long. |
| Абы къабзэу зехуапэ. | Она чисто одевается. | She dresses cleanly. |
| нап. 106 | ||
| Ар дахэ дыдэщ. | Он очень красив. | It is very beautiful. |
| Абы къежыхь, долъей. | Он бегает туда-сюда и подпрыгивает. | It runs around and jumps up. |
| Абы и тхьэкӀумэ цӀыкӀухэр мэпӀий. | Его маленькие уши торчат. | Its little ears stick out. |
| нап. 107 | ||
| Абы зыбжанэрэ нащэр ипщӀащ, пщыхьэщхьэкӀэрэ псы щӀикӀащ. | Она несколько раз прополола огурцы и вечером поливала водой. | She has weeded the cucumbers several times and watered them in the evenings. |
| нап. 110 | ||
| Абы еджакӀуэ цӀыкӀухэм къахуиӀуэтэжащ лӀыхъужьыгъэм и хъыбар. | Он снова рассказал маленьким ученикам свою историю о героизме. | He once again told his story of bravery to the young students. |
| ЛӀы мышынэу ар бий бзаджэм езэуащ, и Хэкури ихъумэжащ. | Как бесстрашный мужчина, он воевал против лютого врага, свою Родину защитил. | He fought as a fearless man (fearlessly) against the fierce enemy and protected his homeland. |
| нап. 111 | ||
| Ар Ӏэзэу мадэ. | Она мастерски шьёт. | She sews skillfully. |
| нап. 112 | ||
| Ар Ӏуэщ. | Это загон. | This is the cattleyard (pen). |
| нап. 114 | ||
| Абы бдзэжьей куэд къохьэ. | Много рыбы заходит в нее. | A lot of fish go into them. |
| нап. 115 | ||
| ЦӀыхухэм абы жраӀэ: — Сыт мы кхъужьейхэр зэрыпщӀынур? | Люди ему говорят: что ты будешь делать с этими грушевыми деревьями? | People say to him: What are you going to do with these pear trees? |
| Зэман куэд дэкӀынщ, абыхэм кхъужь къапымыкӀэурэ. | Пройдет много времени и груши на них не будут расти. | A long time will pass without any pears growing on them. |
| нап. 116 | ||
| Ар къабзагъэщ. | Это чистота. | This is cleanliness. |
| нап. 118 | ||
| Ар дахэуи матхэ. | Он пишет красиво, тоже. | He also writes neatly. |
| нап. 118 | ||
| Нобэ абыхэм хьэрф ю яджащ. | Сегодня они изучили букву «ю». | Today they studied the letter “ю”. |
| Зэман куэдкӀэ абыхэм загъэпсэхунущ. | Они будут долго отдыхать. | They will rest for a long time. |
| Сыт хуэдэ хьэрф абыхэм ятхыр? | Какую букву они пишут. | Which letter are they writing? |
ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]- ар дыдэ = тот самый.
НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]ИНДЖЫЛЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- ар = he, she, it, they
- ар дыдэ = the same.
УРЫСЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- ар = он, она, оно, они
- ар дыдэ = тот самый.
БИБЛИОГРАФИЕ