дыгъэ

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA ['dǝʁɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [дыгъ] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	дыгъэ	дыгъэр	--	дыгъэхэр
Эргативнэ:	дыгъэ	дыгъэм	--	дыгъэхэм
Послеложнэ:	дыгъэкӀэ	дыгъэмкӀэ	дыгъэхэкӀэ	дыгъэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	дыгъэу	дыгъэрауэ	дыгъэхэу	дыгъэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. ЩӀы хъурейр зыгъэнэху, зыгъэхуабэ планетэ.
2. Дыгъэм къыбгъэдэкӀ нэхур, хуабагъэр.
3. ЯгъэлъапӀэ, фӀыуэ ялъагъу цӀыхум зэрызыхуагъазэ псалъэ гуапэ.

ДАМЫГЪЭ

• ☉

ЩАПХЪЭХЭР

• Дыгъэр пшэм щӀилъафэкӀэ, ункӀыфӀыркъым. Псалъэжьхэр

• Дыгъэр лъагэу уафэгум къиуват, дуней псом жьыи псыи щызеуэ хуэмыдэу махуэм и хуабэгъуэт. Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

• Хьэмид и джанэ дыгъэм трихыжар и щӀыбагъ бгырыпхымкӀэ зэлъикъусурэ нащхьэ къысхуищӀащ. Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр

Адыгэбзэ, Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь,	«Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984	нап. 82
адыгэбзэ	урысыбзэ/русский	инджылыбзэ/English
Дыгъэм дунейр къегъэхуабэ.	Солнце греет землю.	The sun is warming the earth.
		нап. 83
Дыгъэр нуру къопс.	Солнце ярко светит.	The sun shines brightly.
Дэ гъэмахуэм дыгъэм зыдогъажьэ, псым дыхэсщ.	Летом мы загораем на солнце, сидим в воде	In summer we sunbathe and sit in the water.
		нап. 84
Дыгъэр къопс.	Солнце светит.	The sun is shining.

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Дыгъэ къыкъуэкӀыгъуэ.
• ЩӀыр Дыгъэм и хъуреягъкӀэ къокӀуэкӀ.
• ЖьыщӀыгъэр дыгъэм щедзын.
• Алэрыбгъум дыгъэ егъэун.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• дыгъэ: 1. Sun (spelled with a capital letter as an astrological term) 2.sun, light, warmth 3. my sunshine (a way of addressing a person you love to show endearment)
• Дыгъэ къыкъуэкӀыгъуэ: sunrise, dawn
• ЩӀыр Дыгъэм и хъуреягъкӀэ къокӀуэкӀ: the earth revolves round the sun.
• ЖьыщӀыгъэр дыгъэм щедзын: hang out the wash in the sun.
• Алэрыбгъум дыгъэ егъэун: spread out a rug in the sun

УРЫСЫБЗЭ

• дыгъэ: 1. Солнце (как астрономический термин с прописной буквы) 2. солнце, свет, тепло 3. солнце (ласковое обращение к любимому человеку)
• Дыгъэ къыкъуэкӀыгъуэ: восход (солнца)
• ЩӀыр Дыгъэм и хъуреягъкӀэ къокӀуэкӀ: земля вращается вокруг солнца
• ЖьыщӀыгъэр дыгъэм щедзын: вывесить стирку на солнце
• Алэрыбгъум дыгъэ егъэун: разостлать ковер на солнце.

псалъафэ зэпыщӀахэр

Дыгъэ бзий

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: sun ray, sun beam
     Урысыбзэ: солнечный луч.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Уэгум щызэрызехьэ пшагъуэ гуэрэным къыпхидзурэ дыгъэ бзий хуабэхэр щӀы щхьэфэм къытредзэ.  Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

Дыгъэ зытегъэпсэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: have (take) a sunbath, sunbathe, tan yourself in the sun
     Урысыбзэ: принимать солнечную ванну.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэ нэбзийр тепщӀыпщӀэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: sparkle, shine in the sun
     Урысыбзэ: сверкать на солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Дыгъэ нэбзийр уэсэпс зытрищӀа удзым топщӀыпщӀэ.  Щомахуэ Амырхъан

Дыгъэ темыгъэпсэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: keep sb locked up, under lock and key.
     Урысыбзэ: держать взаперти кого-что-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэ хьэвэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: solar haze
     Урысыбзэ: солнечная дымка
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэм зегъэун

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: warm yourself in the sun, sunbathe
     Урысыбзэ: греться на солнце, загорать.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Языныкъуэ шыщӀэхэр дыгъэм зрагъэухэу джабэм бгъукӀэ кӀэрылъхэт.  Къашыргъэ ХьэпащӀэ

Дыгъэр иубыдын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be eclipsed (about the sun)
     Урысыбзэ: затмиться — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр къепсын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: shine (about the sun)
     Урысыбзэ: светить — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр къоӀых

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be hot, scorch (about the sun)
     Урысыбзэ: припекает — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр къыдэкӀуэтеин

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: rise (about the sun)
     Урысыбзэ: подняться — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
     Дэ зыдужьыху, дыгъэр фӀыуэ къыдэкӀуэтеящ.
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр къыкъуэкӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: come up, rise (about the sun)
     Урысыбзэ: взойти — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр мэдзакъэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be hot, scorch – about the sun (lit. the sun is biting)
     Урысыбзэ: припекает — о солнце (букв. солнце кусается).
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Дыгъэр тенэцӀыхьын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: approach, move towards sunset – about the sun
     Урысыбзэ: клониться к закату — о солнце.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Пщыхьэщхьэ дыгъэр тенэцӀыхьауэ бгъэдыхьащ кӀэмыргуей щӀалэр ГъущӀыпсэ и куэбжэм.  КӀэрашэ Тембот

дыгъэ пэзэз (пэзазэ)

  Мыхьэнэ: Махуэ хуабэ дыдэу дыгъэр щхьэгум щит.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: the sun is at its zenith (its highest).
     Урысыбзэ: солнце в зените
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Мы дыгъэ пэзазэм щхьэ губгъуэм уит, си къуэш?!  Къущхьэ СулътӀан

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ПЛЪЫФЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA ['dǝʁɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [дыгъ] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	дыгъэ	дыгъэр	--	дыгъэхэр
Эргативнэ:	дыгъэ	дыгъэм	--	дыгъэхэм
Послеложнэ:	дыгъэкӀэ	дыгъэмкӀэ	дыгъэхэкӀэ	дыгъэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	дыгъэу	дыгъэрауэ	дыгъэхэу	дыгъэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. ТеплъэфӀ зиӀэ.

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Сабий дыгъэ.
• Дыгъэ бын.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• дыгъэ: comely, attractive, good-looking
• Сабий дыгъэ: a comely child
• Дыгъэ бын: a comely child

УРЫСЫБЗЭ

• дыгъэ: пригожий
• Сабий дыгъэ: пригожий ребенок
• Дыгъэ бын: пригожий ребенок

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын