жьэ

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

• 
  жьэ

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [ʑɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [жь] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	жьэ	жьэр	--	жьэхэр
Эргативнэ:	жьэ	жьэм	--	жьэхэм
Послеложнэ:	жьэкӀэ	жьэмкӀэ	жьэхэкӀэ	жьэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	жьэуэ	жьэрауэ	жьэхэу	жьэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. Ӏупэхэм, дзэхэм я зэтехьэпӀэм къыщыщӀэдзауэ къурмакъеищхьэм нэс зэхуакур.
2. Бзэ.

ЩАПХЪЭХЭР

• Зэтрехыр пщащэм и жьэр, жьыр а цӀыкӀум имыгъуэту. КӀыщокъуэ Алим
• Жьэр насыпым и щӀэлъэныкъуэщ. Псалъэжьхэр

• Щхьэм жьэр и лӀыкӀуэщ. Псалъэжьхэр

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Жьэм жьэдэлъхьэн.
• Жьэр ущӀын.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• жьэ: 1. mouth 2. language (as a means of communcation)
• Жьэм жьэдэлъхьэн: put sth in the mouth
• Жьэр ущӀын: open the mouth wide

УРЫСЫБЗЭ

• жьэ: 1. рот 2. язык (как средство общения)
• Жьэм жьэдэлъхьэн: положить что-л. в рот
• Жьэр ущӀын: широко раскрыть рот

НЭГЪУЭЩӀ БЗЭХЭР:

• адыгеибзэ (кӀахыбзэ) (ady):
  
• азэрбайджаныбзэ (az):
  
• армяныбзэ (ермэлыбзэ) (hy):
  
• башкирыбзэ (ba):
  
• грузиныбзэ (куржыбзэ, сонэбзэ) (ka):
  
• иврит (he): ‎
  
• къэрэшей-балъкъэрыбзэ (kbc):
  
• нэмыцэбзэ (de):
  
• персыбзэ (fa): ‎
  
• тыркубзэ (tr): ağız
  
• французыбзэ (франджыбзэ) (fr):
  
• хьэрыпыбзэ (ar):
  

псалъафэ зэпыщӀахэр

Жьэ бзаджэ зэщӀэхын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: speak rudely, coarsely, crudely
     Урысыбзэ: говорить грубо, грубить.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэ зэщӀэхын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: start speaking or taking (literally: open one’s mouth)
     Урысыбзэ: заговорить (букв, раскрыть рот).
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Абы жиӀэр нэгъуэщӀым жегъэӀи, зым и жьэ зэщӀихынкъым.  Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

[Я] жьэ зэсэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: get used to rudeness from each other.
     Урысыбзэ: привыкнуть к грубостям со стороны друг друга.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэ мардэу жыӀэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: ask for a specific price
     Урысыбзэ: запросить определённую цену.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэ махуэ ипсэлъыкӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: say sth fortunate or positive
     Урысыбзэ: сказать что-л. к счастью.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэ мэхъаджэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: sb who uses foul language
     Урысыбзэ: сквернослов.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Зи жьэр мэхъаджэм и Ӏэр сымаджэщ.  Псалъэжьхэр

Жьэ мыгъуэ ипсэлъыкӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: say sth unfortunate
     Урысыбзэ: сказать что-л. к несчастью.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэ мыгъуэ ишхыдыкӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: say sth unfortunate
     Урысыбзэ: сказать что-л. к несчастью.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

ЖьэкӀэ плъэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be an idle bystander
     Урысыбзэ: быть ротозеем.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

ЖьэкӀэ хэшхыхьын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: to make sb's life a misery by nagging
     Урысыбзэ: есть поедом кого-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

ЖьэкӀэ шхын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: to make sb's life a misery by nagging
     Урысыбзэ: есть поедом кого-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэм жьэдэмыкӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be forever on sb’s tongue
     Урысыбзэ: не сходить с языка.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэм жьэдэхуэн (жьэдыхьэн)

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: fall victim to sb’s tongue
     Урысыбзэ: попасть на язык.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И] жьэм къекӀуэ къимыгъанэу

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: scold, defame, defile or revile sb
     Урысыбзэ: ругать, поносить кого-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И) жьэм къемыкӀуэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not have the heart to say sth
     Урысыбзэ: язык не поворачивается.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэм къихь къэмыгъэнэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: scold, defame, defile or revile sb
     Урысыбзэ: ругать, поносить кого-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И] жьэм пэшот тегъэуащ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not say a word, keep mum
     Урысыбзэ: молчать словно воды в рот набрал.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И] жьэм тхъурымбэ къищӀауэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: foaming at the mouth
     Урысыбзэ: с пеной у рта.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     - Былымыр нэхъ Ӏущщ фэ нэхърэ, цӀапӀэ гуп! - мэкӀий СулътӀан, и жьэм тхъурымбэ къищӀауэ.  Щомахуэ Амырхъан

Жьэм тхъурымбэ къищӀыху псэлъэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: speak incessantly, nonstop (literally: until foaming at the mouth)
     Урысыбзэ: говорить без умолку (букв. до появления пены у рта).
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэм хуэхьын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: eat
     Урысыбзэ: есть, кушать.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэм хьэкъурт жьэдэлъын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not say a word, keep mum
     Урысыбзэ: молчать словно воды в рот набрал.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И| жьэр егъэубыдын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: make sb keep their mouth shut, keep silent
     Урысыбзэ: заставить кого-л. держать язык за зубами.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И] жьэр зэтеда хуэдэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not say a word, keep mum
     Урысыбзэ: молчать словно воды в рот набрал.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Сэры, си жьэ зэтеда хуэдэ, сыщысынкъым.  Къущхьэ Къанщобий

[Я] жьэр зэтемызэгъэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not get on with one another, constantly quarrel
     Урысыбзэ: не уживаться, постоянно ссориться друг с другом.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр зэтенэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be speechless, lose one’s power of speech
     Урысыбзэ: потерять дар речи.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     - Фи жьэр зэтена, щхьэ зыгуэр жывмыӀэрэ? - жиӀэри старшынэр къэгубжьащ.  КӀыщокъуэ Алим

Жьэр зэтепӀэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: remain silent, keep one’s mouth shut
     Урысыбзэ: держать язык за зубами.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр зэтехын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: start speaking or talking
     Урысыбзэ: заговорить
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     - Уэсмэн фӀэкӀа зи жьэ зэтезыхыфын фхэмыту ара? - жиӀащ абы.  КӀыщокъуэ Алим

Жьэр зэщӀэкъуэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: hold one’s tongue, stop speaking or talking
     Урысыбзэ: придержать язык, умолкнуть.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр зэщӀэнэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: lose one’s gift of speech, be speechless
     Урысыбзэ: потерять дар речи.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Ахэр фӀыкӀэ къызэрыхуэмыкӀуар фызабэ тхьэмыщкӀэм зэуэ къищӀэри жимыӀэжыфӀауэ и жьэр зэщӀэнащ.  Абрэдж, сборник

Жьэр тетӀэщӀэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: scold or curse sb, say everything that has built up in your soul
     Урысыбзэ: обругать кого-л., выговорить кому-л. всё, что накипело на душе.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр убыдын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: keep your mouth closed, remain silent
     Урысыбзэ: держать язык за зубами.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр утӀыпщын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: loosen the tongue
     Урысыбзэ: развязать [свой] язык.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр ущӀауэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: with gaping mouth, with wide-open mouth, agape
     Урысыбзэ: с разинутым ртом.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Жьэр ущӀын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: open your mouth wide
     Урысыбзэ: разинуть рот.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И] жьэр хуэмыубыдын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: not know how to keep your mouth shut or remain silent
     Урысыбзэ: не уметь держать язык за зубами.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

[И| жьэр Ӏурыхун

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: be agape from astonishment, surprise of amazement
     Урысыбзэ: разинуть рот от удивления.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Мэдж къащтэри и жьэр Ӏурыхуащ.  Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

      Мэтхыныр зыщӀэс пэшым Лу щыщӀыхьэм, занщӀэу и жьэр Ӏурыхуащ.  КӀыщокъуэ Алим

ЖьэфӀ зэщӀэхын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: speak loudly, coarsely our roughly
     Урысыбзэ: говорить громко, грубо.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ бзаджэ

  Мыхьэнэ: Дыджу, гурыуэу псалъэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: maledictory, evil-tongued
     Урысыбзэ: злоязычный
  Псалъэ зэпхахэр:
     ЦӀыху жьэ бзаджэ.
  Щапхъэхэр:

жьэ кӀуэцӀ

  Мыхьэнэ: Ӏупэхэм, дзэхэм я зэтехьэпӀэм къыщыщӀэдзауэ къурмэкъеищхьэм нэс зэхуакур.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: oral or buccal cavity
     Урысыбзэ: полость рта
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ къупщхьэ

  Мыхьэнэ: Дзэхэр зыхэт нэкӀум хэлъ къупщхьэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: jaw, jawbone, maxilla
     Урысыбзэ: челюсть
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Бзу цӀыкӀум и жьэ къупщхьэр щӀэпкӀащ.  Дыщэ кӀанэ, сборник

жьэ мафӀэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: maledictory, evil-tongued
     Урысыбзэ: злоязычный
  Псалъэ зэпхахэр:
     1.
  Щапхъэхэр:

жьэ мыгъуэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: maledictory, evil-tongued
     Урысыбзэ: злоязычный
  Псалъэ зэпхахэр:
     1.
  Щапхъэхэр:

жьэ нахуагъэ

  Мыхьэнэ: Жьэ нахуэ псалъэм къытекӀа щыӀэцӀэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: candour, sincerity, frankness, outspokenness
     Урысыбзэ: откровенность
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ нахуэ

  Мыхьэнэ: Игу илъыр имыбзыщӀу жызыӀэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: candid, sincere, frank, outspoken
     Урысыбзэ: откровенный
  Псалъэ зэпхахэр:
     ЦӀыху жьэ нахуэ.
  Щапхъэхэр:

жьэ пӀащӀэ

  Мыхьэнэ: Псэлъэн зыфӀэфӀ, псэлъэрей.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: chatty, talkative, garrulous, loquacious
     Урысыбзэ: болтливый, говорливый
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ цӀапӀагъэ

  Мыхьэнэ: Жьэ цӀапӀэ псалъэм къытекӀа щыӀэцӀэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: foul language, 
     Урысыбзэ: сквернословие
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ цӀапӀэ

  Мыхьэнэ: ГуемыӀуу псалъэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: ribald, foul-mouthed man
     Урысыбзэ: сквернослов
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

жьэ Ӏушэ

  Мыхьэнэ: Зи жьэр, Ӏупэр ешэкӀауэ щыт.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: with a crooked or slanting mouth
     Урысыбзэ: косоротый
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын