зэ

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

• 
  кизил
• 
  кизил
• 
  кизил
• 
  кизил

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [zɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [з] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	зэ	зэр	--	зэхэр
Эргативнэ:	зэ	зэм	--	зэхэм
Послеложнэ:	зэкӀэ	зэмкӀэ	зэхэкӀэ	зэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	зэуэ	зэрауэ	зэхэу	зэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. И фэкӀэ, балийм хуэдэу, плъыжь-фӀыцӀафэу, хуэкӀыхь щӀыкӀэу, и кум пкъы кӀыхь илъу фӀэӀу-гуащӀэ щӀэту зейм къыпыкӀэ пхъэщхьэмыщхьэ.

ЩАПХЪЭХЭР

Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр

Адыгэбзэ, Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь,	«Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984	нап. 29
адыгэбзэ	урысыбзэ/русский	инджылыбзэ/English
Мызэ зэ къыпеч.	Мыза собирает кизил.	Myze is picking cornelian cherries.
Мэ, Заур зэ.	Возьми, Заур, кизил.	Zaur, have some cornelian cherries.
Заур зэ ешх.	Заур ест кизил.	Zaur is eating cornelian cherries.
Мэзан зэ къыпеч.	Мазан собирает кизил.	Mazan is picking cornelian cherries.
Мис зэ. Мэ, Анзор, зэ.	Вот кизил. Возьми, Анзор, кизил.	Here are some cornelian cherries. Anzor, have some cornelian cherries.
		нап. 31
Мис зэ.	Вот кизил.	Here are some cornelian cherries.
Зузэ зэ къыпеч.	Зуза собирает кизил.	Zuza is picking some cornelian cherries.
Нанэ, мэ зэ.	Бабушка, возьми кизил.	Grandmother, have some cornelian cherries.
Мэ, мамэ, зэ.	Возьми, мама, кизил.	Mother, have some cornelian cherries.

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Зэ шхын.
• Зэр ягъавэ.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• зэ: Cornelian cherry, European cornel (fruit)
• Зэ шхын: eat cornelian cherries
• Зэр ягъавэ: boil cornelian cherries

УРЫСЫБЗЭ

• зэ: кизил (ягода)
• Зэ шхын: есть кизил
• Зэр ягъавэ: варить кизил

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: НАРЕЧИЕ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [zɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [з] + -э

МЫХЬЭНЭ

1. БжыгъэцӀэ зым къытекӀа наречие.
2. Зэгуэр, зэман гуэрым.

ЩАПХЪЭХЭР

• Мащэм зэ ихуэр набгъэщи, тӀэу ихуэр нэфщ. Псалъэжьхэр

• [Дыгъужьым:] — Дапщэрэ бжесӀа, Бажэ цӀыкӀу, си ныбэр щынэщӀым укъыздэмыгушыӀэ жысӀэурэ! БжесӀэххэурэ зэ фэбжь гуэр хэпхынущ. Дыщэ кӀанэ, сборник

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• зэ: 1. once, one day 2. ever, sometime

УРЫСЫБЗЭ

• зэ: 1. однажды 2. когда-либо, когда-то

псалъафэ зэпыщӀахэр

Зэ еплъыгъуэкӀэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: at first glance
     Урысыбзэ: на первый взгляд.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Зэ еплъыгъуэкӀэ къыпфӀэщӀынут перс шуудзэр зауэм хуэузэдауэ.  Шортэн Аскэрбий

Зэ зы мазэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: at last, finally, in the end
     Урысыбзэ: наконец, в конце концов.
  Псалъэ зэпхахэр:
     Зэ зы мазэ игу къэкӀыжын.
  Щапхъэхэр:

Зэ илъыгъуэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: one dash, jump
     Урысыбзэ: один рывок, прыжок.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Зэ мыхъумиe зэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: sometime
     Урысыбзэ: когда-нибудь.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

Зэ папщӀэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: at first, in the beginning, initially
     Урысыбзэ: сначала, сперва, вначале.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Марят зэ папщӀэ хъыбарым иригуфӀащ, ауэ аргуэру щӀегъуэжащ.  Анэдэлъхубзэ, учебник

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: СОЮЗ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [zɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [з] + -э

МЫХЬЭНЭ

1. Зэзыпх, къызэкӀэлъызыхь

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Мазэр зэ къыщӀокӀ, зэ къуохьэж.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• зэ: first… then…, now… now…
• Мазэр зэ къыщӀокӀ, зэ къуохьэж: first the moon appears, then it disappears.

УРЫСЫБЗЭ

• зэ: то..., то...
• Мазэр зэ къыщӀокӀ, зэ къуохьэж: луна то выходит, то исчезает.

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЧАСТИЦЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [zɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [з] + -э

МЫХЬЭНЭ

1. Тегушхуэныгъэ мыхьэнэ иӀэщ.

ЩАПХЪЭХЭР

• - Зэ умыпӀащӀэт, Дисэ, - жиӀэри Астемыр фыз ӀукӀыжыну мрад зыщӀар къигъэувыӀащ, - зыӀэжьэ зытӀэкӀурэ. КӀыщокъуэ Алим

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• ТӀысыт зэ.
• Тэджыт зэ.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• зэ: softens an order or request
• ТӀысыт зэ: why don’t you have a seat.
• Тэджыт зэ: get up, will you.

УРЫСЫБЗЭ

• зэ: -ка
• ТӀысыт зэ: садись-ка
• Тэджыт зэ: вставай-ка

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын