къыхэбэкъукӏын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [qʹǝxɐbɐqʹʷǝ'tʹʂǝn]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• къы- хэ- + [бэкъу] + -кӏ + -ы + -н

СПРЯЖЕНЭ

Глагол лъэмыӏэс "къыхэбэкъукӏын"-м и спряженэ

Инфинитив (масдар)
щыӀэныгъэ:	къыхэбэкъукӏын
щымыӀэныгъэ:	къыхэмыбэкъукӏын

Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏын	укъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын	дыкъыхэбэкъукӏын	фыкъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын(хэ)
щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏын	укъыхэмыбэкъукӏын	къыхэмыбэкъукӏын	дыкъыхэмыбэкъукӏын	фыкъыхэмыбэкъукӏын	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)

унафэ наклоненэ	уэ	фэ
щыӀэныгъэ:	къыхэбэкъукӏ!	фыкъыхэбэкъукӏ!
щымыӀэныгъэ:	укъыхэмыбэкъукӏ!	фыкъыхэмыбэкъукӏ!

Ре-кӀэ унафэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыхребэкъукӏ	укъыхребэкъукӏ	къыхребэкъукӏ	дыкъыхребэкъукӏ	фыкъыхребэкъукӏ	къыхребэкъукӏ
щымыӀэныгъэ:	сыкъыхремыбэкъукӏ	укъыхремыбэкъукӏ	къыхремыбэкъукӏ	дыкъыхремыбэкъукӏ	фыкъыхремыбэкъукӏ	къыхремыбэкъукӏ

ЗэраӀуатэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхобэкъукӏ(ыр)	укъыхобэкъукӏ(ыр)	къыхобэкъукӏ(ыр)	дыкъыхобэкъукӏ(ыр)	фыкъыхобэкъукӏ(ыр)	къыхобэкъукӏ(хэ)(р)
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыркъым	укъыхэбэкъукӏыркъым	къыхэбэкъукӏыркъым	дыкъыхэбэкъукӏыркъым	фыкъыхэбэкъукӏыркъым	къыхэбэкъукӏы(хэ)ркъым
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	укъыхэбэкъукӏ(ыр)т	къыхэбэкъукӏ(ыр)т	дыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	фыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	къыхэбэкъукӏ(ыр)т / къыхэбэкъукӏхэ(р)т
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым	укъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым	къыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым	дыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым	фыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым	къыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъым / къыхэбэкъукӏхэ(р)тэкъым
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏащ	укъыхэбэкъукӏащ	къыхэбэкъукӏащ	дыкъыхэбэкъукӏащ	фыкъыхэбэкъукӏащ	къыхэбэкъукӏа(хэ)щ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏакъым	укъыхэбэкъукӏакъым	къыхэбэкъукӏакъым	дыкъыхэбэкъукӏакъым	фыкъыхэбэкъукӏакъым	къыхэбэкъукӏа(хэ)къым
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏат	укъыхэбэкъукӏат	къыхэбэкъукӏат	дыкъыхэбэкъукӏат	фыкъыхэбэкъукӏат	къыхэбэкъукӏа(хэ)т
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏатэкъым	укъыхэбэкъукӏатэкъым	къыхэбэкъукӏатэкъым	дыкъыхэбэкъукӏатэкъым	фыкъыхэбэкъукӏатэкъым	къыхэбэкъукӏа(хэ)тэкъым
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъащ	укъыхэбэкъукӏыгъащ	къыхэбэкъукӏыгъащ	дыкъыхэбэкъукӏыгъащ	фыкъыхэбэкъукӏыгъащ	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)щ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъакъым	укъыхэбэкъукӏыгъакъым	къыхэбэкъукӏыгъакъым	дыкъыхэбэкъукӏыгъакъым	фыкъыхэбэкъукӏыгъакъым	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)къым
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъат	укъыхэбэкъукӏыгъат	къыхэбэкъукӏыгъат	дыкъыхэбэкъукӏыгъат	фыкъыхэбэкъукӏыгъат	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)т
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъым	укъыхэбэкъукӏыгъатэкъым	къыхэбэкъукӏыгъатэкъым	дыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъым	фыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъым	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)тэкъым
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏщ	укъыхэбэкъукӏщ	къыхэбэкъукӏщ	дыкъыхэбэкъукӏщ	фыкъыхэбэкъукӏщ	къыхэбэкъукӏ(хэ)щ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏкъым	укъыхэбэкъукӏкъым	къыхэбэкъукӏкъым	дыкъыхэбэкъукӏкъым	фыкъыхэбэкъукӏкъым	къыхэбэкъукӏ(хэ)къым
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏт	укъыхэбэкъукӏт	къыхэбэкъукӏт	дыкъыхэбэкъукӏт	фыкъыхэбэкъукӏт	къыхэбэкъукӏ(хэ)т
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏтэкъым	укъыхэбэкъукӏтэкъым	къыхэбэкъукӏтэкъым	дыкъыхэбэкъукӏтэкъым	фыкъыхэбэкъукӏтэкъым	къыхэбэкъукӏ(хэ)тэкъым
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынщ	укъыхэбэкъукӏынщ	къыхэбэкъукӏынщ	дыкъыхэбэкъукӏынщ	фыкъыхэбэкъукӏынщ	къыхэбэкъукӏын(хэ)щ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынкъым	укъыхэбэкъукӏынкъым	къыхэбэкъукӏынкъым	дыкъыхэбэкъукӏынкъым	фыкъыхэбэкъукӏынкъым	къыхэбэкъукӏын(хэ)къым
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынущ	укъыхэбэкъукӏынущ	къыхэбэкъукӏынущ	дыкъыхэбэкъукӏынущ	фыкъыхэбэкъукӏынущ	къыхэбэкъукӏыну(хэ)щ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынукъым	укъыхэбэкъукӏынукъым	къыхэбэкъукӏынукъым	дыкъыхэбэкъукӏынукъым	фыкъыхэбэкъукӏынукъым	къыхэбэкъукӏыну(хэ)къым

ЗэрыупщӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏрэ	укъыхэбэкъукӏрэ	къыхэбэкъукӏрэ	дыкъыхэбэкъукӏрэ	фыкъыхэбэкъукӏрэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)рэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыркъэ	укъыхэбэкъукӏыркъэ	къыхэбэкъукӏыркъэ	дыкъыхэбэкъукӏыркъэ	фыкъыхэбэкъукӏыркъэ	къыхэбэкъукӏыркъэ / къыхэбэкъукӏхэркъэ
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	укъыхэбэкъукӏ(ыр)т	къыхэбэкъукӏ(ыр)т	дыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	фыкъыхэбэкъукӏ(ыр)т	къыхэбэкъукӏ(ыр)т / къыхэбэкъукӏхэ(р)т
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ	укъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ	къыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ	къыхэбэкъукӏ(ыр)тэкъэ / къыхэбэкъукӏхэ(р)тэкъэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏа	укъыхэбэкъукӏа	къыхэбэкъукӏа	дыкъыхэбэкъукӏа	фыкъыхэбэкъукӏа	къыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏакъэ	укъыхэбэкъукӏакъэ	къыхэбэкъукӏакъэ	дыкъыхэбэкъукӏакъэ	фыкъыхэбэкъукӏакъэ	къыхэбэкъукӏа(хэ)къэ
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏат	укъыхэбэкъукӏат	къыхэбэкъукӏат	дыкъыхэбэкъукӏат	фыкъыхэбэкъукӏат	къыхэбэкъукӏа(хэ)т
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏатэкъэ	укъыхэбэкъукӏатэкъэ	къыхэбэкъукӏатэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏатэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏатэкъэ	къыхэбэкъукӏа(хэ)тэкъэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъа	укъыхэбэкъукӏыгъа	къыхэбэкъукӏыгъа	дыкъыхэбэкъукӏыгъа	фыкъыхэбэкъукӏыгъа	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъакъэ	укъыхэбэкъукӏыгъакъэ	къыхэбэкъукӏыгъакъэ	дыкъыхэбэкъукӏыгъакъэ	фыкъыхэбэкъукӏыгъакъэ	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)къэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъат	укъыхэбэкъукӏыгъат	къыхэбэкъукӏыгъат	дыкъыхэбэкъукӏыгъат	фыкъыхэбэкъукӏыгъат	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)т
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъэ	укъыхэбэкъукӏыгъатэкъэ	къыхэбэкъукӏыгъатэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏыгъатэкъэ	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)тэкъэ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏ	укъыхэбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏ	дыкъыхэбэкъукӏ	фыкъыхэбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏкъэ	укъыхэбэкъукӏкъэ	къыхэбэкъукӏкъэ	дыкъыхэбэкъукӏкъэ	фыкъыхэбэкъукӏкъэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)къэ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏт	укъыхэбэкъукӏт	къыхэбэкъукӏт	дыкъыхэбэкъукӏт	фыкъыхэбэкъукӏт	къыхэбэкъукӏ(хэ)т
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏтэкъэ	укъыхэбэкъукӏтэкъэ	къыхэбэкъукӏтэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏтэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏтэкъэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)тэкъэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏын	укъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын	дыкъыхэбэкъукӏын	фыкъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынкъэ	укъыхэбэкъукӏынкъэ	къыхэбэкъукӏынкъэ	дыкъыхэбэкъукӏынкъэ	фыкъыхэбэкъукӏынкъэ	къыхэбэкъукӏын(хэ)къэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыну	укъыхэбэкъукӏыну	къыхэбэкъукӏыну	дыкъыхэбэкъукӏыну	фыкъыхэбэкъукӏыну	къыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынукъэ	укъыхэбэкъукӏынукъэ	къыхэбэкъукӏынукъэ	дыкъыхэбэкъукӏынукъэ	фыкъыхэбэкъукӏынукъэ	къыхэбэкъукӏыну(хэ)къэ

условнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏмэ	укъыхэбэкъукӏмэ	къыхэбэкъукӏмэ	дыкъыхэбэкъукӏмэ	фыкъыхэбэкъукӏмэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)мэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏмэ	укъыхэмыбэкъукӏмэ	къыхэмыбэкъукӏмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏмэ	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)мэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏамэ	укъыхэбэкъукӏамэ	къыхэбэкъукӏамэ	дыкъыхэбэкъукӏамэ	фыкъыхэбэкъукӏамэ	къыхэбэкъукӏа(хэ)мэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏамэ	укъыхэмыбэкъукӏамэ	къыхэмыбэкъукӏамэ	дыкъыхэмыбэкъукӏамэ	фыкъыхэмыбэкъукӏамэ	къыхэмыбэкъукӏа(хэ)мэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъамэ	укъыхэбэкъукӏыгъамэ	къыхэбэкъукӏыгъамэ	дыкъыхэбэкъукӏыгъамэ	фыкъыхэбэкъукӏыгъамэ	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)мэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏыгъамэ	укъыхэмыбэкъукӏыгъамэ	къыхэмыбэкъукӏыгъамэ	дыкъыхэмыбэкъукӏыгъамэ	фыкъыхэмыбэкъукӏыгъамэ	къыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)мэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынмэ	укъыхэбэкъукӏынмэ	къыхэбэкъукӏынмэ	дыкъыхэбэкъукӏынмэ	фыкъыхэбэкъукӏынмэ	къыхэбэкъукӏын(хэ)мэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынмэ	укъыхэмыбэкъукӏынмэ	къыхэмыбэкъукӏынмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏынмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏынмэ	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)мэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынумэ	укъыхэбэкъукӏынумэ	къыхэбэкъукӏынумэ	дыкъыхэбэкъукӏынумэ	фыкъыхэбэкъукӏынумэ	къыхэбэкъукӏыну(хэ)мэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынумэ	укъыхэмыбэкъукӏынумэ	къыхэмыбэкъукӏынумэ	дыкъыхэмыбэкъукӏынумэ	фыкъыхэмыбэкъукӏынумэ	къыхэмыбэкъукӏыну(хэ)мэ

условнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏтэмэ	укъыхэбэкъукӏтэмэ	къыхэбэкъукӏтэмэ	дыкъыхэбэкъукӏтэмэ	фыкъыхэбэкъукӏтэмэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)тэмэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏтэмэ	укъыхэмыбэкъукӏтэмэ	къыхэмыбэкъукӏтэмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏтэмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏтэмэ	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)тэмэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏатэмэ	укъыхэбэкъукӏатэмэ	къыхэбэкъукӏатэмэ	дыкъыхэбэкъукӏатэмэ	фыкъыхэбэкъукӏатэмэ	къыхэбэкъукӏа(хэ)тэмэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏатэмэ	укъыхэмыбэкъукӏатэмэ	къыхэмыбэкъукӏатэмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏатэмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏатэмэ	къыхэмыбэкъукӏа(хэ)тэмэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъатэмэ	укъыхэбэкъукӏыгъатэмэ	къыхэбэкъукӏыгъатэмэ	дыкъыхэбэкъукӏыгъатэмэ	фыкъыхэбэкъукӏыгъатэмэ	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)тэмэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэмэ	укъыхэмыбэкъукӏыгъатэмэ	къыхэмыбэкъукӏыгъатэмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэмэ	къыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)тэмэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынтэмэ	укъыхэбэкъукӏынтэмэ	къыхэбэкъукӏынтэмэ	дыкъыхэбэкъукӏынтэмэ	фыкъыхэбэкъукӏынтэмэ	къыхэбэкъукӏын(хэ)тэмэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынтэмэ	укъыхэмыбэкъукӏынтэмэ	къыхэмыбэкъукӏынтэмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏынтэмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏынтэмэ	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)тэмэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынутэмэ	укъыхэбэкъукӏынутэмэ	къыхэбэкъукӏынутэмэ	дыкъыхэбэкъукӏынутэмэ	фыкъыхэбэкъукӏынутэмэ	къыхэбэкъукӏыну(хэ)тэмэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынутэмэ	укъыхэмыбэкъукӏынутэмэ	къыхэмыбэкъукӏынутэмэ	дыкъыхэмыбэкъукӏынутэмэ	фыкъыхэмыбэкъукӏынутэмэ	къыхэмыбэкъукӏыну(хэ)тэмэ

сослагательнэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынт	укъыхэбэкъукӏынт	къыхэбэкъукӏынт	дыкъыхэбэкъукӏынт	фыкъыхэбэкъукӏынт	къыхэбэкъукӏын(хэ)т
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынтэкъым	укъыхэбэкъукӏынтэкъым	къыхэбэкъукӏынтэкъым	дыкъыхэбэкъукӏынтэкъым	фыкъыхэбэкъукӏынтэкъым	къыхэбэкъукӏын(хэ)тэкъым
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынут	укъыхэбэкъукӏынут	къыхэбэкъукӏынут	дыкъыхэбэкъукӏынут	фыкъыхэбэкъукӏынут	къыхэбэкъукӏыну(хэ)т
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынутэкъым	укъыхэбэкъукӏынутэкъым	къыхэбэкъукӏынутэкъым	дыкъыхэбэкъукӏынутэкъым	фыкъыхэбэкъукӏынутэкъым	къыхэбэкъукӏыну(хэ)тэкъым

уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏми	укъыхэбэкъукӏми	къыхэбэкъукӏми	дыкъыхэбэкъукӏми	фыкъыхэбэкъукӏми	къыхэбэкъукӏ(хэ)ми
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏми	укъыхэмыбэкъукӏми	къыхэмыбэкъукӏми	дыкъыхэмыбэкъукӏми	фыкъыхэмыбэкъукӏми	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)ми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏами	укъыхэбэкъукӏами	къыхэбэкъукӏами	дыкъыхэбэкъукӏами	фыкъыхэбэкъукӏами	къыхэбэкъукӏа(хэ)ми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏами	укъыхэмыбэкъукӏами	къыхэмыбэкъукӏами	дыкъыхэмыбэкъукӏами	фыкъыхэмыбэкъукӏами	къыхэмыбэкъукӏа(хэ)ми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъами	укъыхэбэкъукӏыгъами	къыхэбэкъукӏыгъами	дыкъыхэбэкъукӏыгъами	фыкъыхэбэкъукӏыгъами	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)ми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏыгъами	укъыхэмыбэкъукӏыгъами	къыхэмыбэкъукӏыгъами	дыкъыхэмыбэкъукӏыгъами	фыкъыхэмыбэкъукӏыгъами	къыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)ми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынми	укъыхэбэкъукӏынми	къыхэбэкъукӏынми	дыкъыхэбэкъукӏынми	фыкъыхэбэкъукӏынми	къыхэбэкъукӏын(хэ)ми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынми	укъыхэмыбэкъукӏынми	къыхэмыбэкъукӏынми	дыкъыхэмыбэкъукӏынми	фыкъыхэмыбэкъукӏынми	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)ми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынуми	укъыхэбэкъукӏынуми	къыхэбэкъукӏынуми	дыкъыхэбэкъукӏынуми	фыкъыхэбэкъукӏынуми	къыхэбэкъукӏыну(хэ)ми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынуми	укъыхэмыбэкъукӏынуми	къыхэмыбэкъукӏынуми	дыкъыхэмыбэкъукӏынуми	фыкъыхэмыбэкъукӏынуми	къыхэмыбэкъукӏыну(хэ)ми

уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏтэми	укъыхэбэкъукӏтэми	къыхэбэкъукӏтэми	дыкъыхэбэкъукӏтэми	фыкъыхэбэкъукӏтэми	къыхэбэкъукӏ(хэ)тэми
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏтэми	укъыхэмыбэкъукӏтэми	къыхэмыбэкъукӏтэми	дыкъыхэмыбэкъукӏтэми	фыкъыхэмыбэкъукӏтэми	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)тэми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏатэми	укъыхэбэкъукӏатэми	къыхэбэкъукӏатэми	дыкъыхэбэкъукӏатэми	фыкъыхэбэкъукӏатэми	къыхэбэкъукӏа(хэ)тэми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏатэми	укъыхэмыбэкъукӏатэми	къыхэмыбэкъукӏатэми	дыкъыхэмыбэкъукӏатэми	фыкъыхэмыбэкъукӏатэми	къыхэмыбэкъукӏа(хэ)тэми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏыгъатэми	укъыхэбэкъукӏыгъатэми	къыхэбэкъукӏыгъатэми	дыкъыхэбэкъукӏыгъатэми	фыкъыхэбэкъукӏыгъатэми	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)тэми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэми	укъыхэмыбэкъукӏыгъатэми	къыхэмыбэкъукӏыгъатэми	дыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэми	фыкъыхэмыбэкъукӏыгъатэми	къыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)тэми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынтэми	укъыхэбэкъукӏынтэми	къыхэбэкъукӏынтэми	дыкъыхэбэкъукӏынтэми	фыкъыхэбэкъукӏынтэми	къыхэбэкъукӏын(хэ)тэми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынтэми	укъыхэмыбэкъукӏынтэми	къыхэмыбэкъукӏынтэми	дыкъыхэмыбэкъукӏынтэми	фыкъыхэмыбэкъукӏынтэми	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)тэми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏынутэми	укъыхэбэкъукӏынутэми	къыхэбэкъукӏынутэми	дыкъыхэбэкъукӏынутэми	фыкъыхэбэкъукӏынутэми	къыхэбэкъукӏыну(хэ)тэми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏынутэми	укъыхэмыбэкъукӏынутэми	къыхэмыбэкъукӏынутэми	дыкъыхэмыбэкъукӏынутэми	фыкъыхэмыбэкъукӏынутэми	къыхэмыбэкъукӏыну(хэ)тэми

гъэщӀэгъуэныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏаи	укъыхэбэкъукӏаи	къыхэбэкъукӏаи	дыкъыхэбэкъукӏаи	фыкъыхэбэкъукӏаи	къыхэбэкъукӏаи
щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏакъыми	укъыхэбэкъукӏакъыми	къыхэбэкъукӏакъыми	дыкъыхэбэкъукӏакъыми	фыкъыхэбэкъукӏакъыми	къыхэбэкъукӏакъыми

фӀэфӀыныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏащэрэт	укъыхэбэкъукӏащэрэт	къыхэбэкъукӏащэрэт	дыкъыхэбэкъукӏащэрэт	фыкъыхэбэкъукӏащэрэт	къыхэбэкъукӏащэрэт
щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэмыбэкъукӏащэрэт	укъыхэмыбэкъукӏащэрэт	къыхэмыбэкъукӏащэрэт	дыкъыхэмыбэкъукӏащэрэт	фыкъыхэмыбэкъукӏащэрэт	къыхэмыбэкъукӏащэрэт

шэч къытехьэныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнщ	укъыхэбэкъукӏагъэнщ	къыхэбэкъукӏагъэнщ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнщ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнщ	къыхэбэкъукӏагъэнщ
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнкъым	укъыхэбэкъукӏагъэнкъым	къыхэбэкъукӏагъэнкъым	дыкъыхэбэкъукӏагъэнкъым	фыкъыхэбэкъукӏагъэнкъым	къыхэбэкъукӏагъэнкъым
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнт	укъыхэбэкъукӏагъэнт	къыхэбэкъукӏагъэнт	дыкъыхэбэкъукӏагъэнт	фыкъыхэбэкъукӏагъэнт	къыхэбэкъукӏагъэнт
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъым	укъыхэбэкъукӏагъэнтэкъым	къыхэбэкъукӏагъэнтэкъым	дыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъым	фыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъым	къыхэбэкъукӏагъэнтэкъым
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэн	укъыхэбэкъукӏагъэн	къыхэбэкъукӏагъэн	дыкъыхэбэкъукӏагъэн	фыкъыхэбэкъукӏагъэн	къыхэбэкъукӏагъэн
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнкъэ	укъыхэбэкъукӏагъэнкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнкъэ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнкъэ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнкъэ
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнт	укъыхэбэкъукӏагъэнт	къыхэбэкъукӏагъэнт	дыкъыхэбэкъукӏагъэнт	фыкъыхэбэкъукӏагъэнт	къыхэбэкъукӏагъэнт
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ	укъыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнтэкъэ
гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ	укъыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏагъэнбэкъукӏ
гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнукъым	укъыхэбэкъукӏагъэнукъым	къыхэбэкъукӏагъэнукъым	дыкъыхэбэкъукӏагъэнукъым	фыкъыхэбэкъукӏагъэнукъым	къыхэбэкъукӏагъэнукъым
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнут	укъыхэбэкъукӏагъэнут	къыхэбэкъукӏагъэнут	дыкъыхэбэкъукӏагъэнут	фыкъыхэбэкъукӏагъэнут	къыхэбэкъукӏагъэнут
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъым	укъыхэбэкъукӏагъэнутэкъым	къыхэбэкъукӏагъэнутэкъым	дыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъым	фыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъым	къыхэбэкъукӏагъэнутэкъым
гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэну	укъыхэбэкъукӏагъэну	къыхэбэкъукӏагъэну	дыкъыхэбэкъукӏагъэну	фыкъыхэбэкъукӏагъэну	къыхэбэкъукӏагъэну
гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнукъэ	укъыхэбэкъукӏагъэнукъэ	къыхэбэкъукӏагъэнукъэ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнукъэ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнукъэ	къыхэбэкъукӏагъэнукъэ
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнут	укъыхэбэкъукӏагъэнут	къыхэбэкъукӏагъэнут	дыкъыхэбэкъукӏагъэнут	фыкъыхэбэкъукӏагъэнут	къыхэбэкъукӏагъэнут
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ	укъыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ	дыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ	фыкъыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ	къыхэбэкъукӏагъэнутэкъэ

Причастиехэр	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
Зылэжь (субъектнэ) причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏ	укъыхэбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏ	дыкъыхэбэкъукӏ	фыкъыхэбэкъукӏ	къыхэбэкъукӏ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏ	укъыхэмыбэкъукӏ	къыхэмыбэкъукӏ	дыкъыхэмыбэкъукӏ	фыкъыхэмыбэкъукӏ	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏа	укъыхэбэкъукӏа	къыхэбэкъукӏа	дыкъыхэбэкъукӏа	фыкъыхэбэкъукӏа	къыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏа	укъыхэмыбэкъукӏа	къыхэмыбэкъукӏа	дыкъыхэмыбэкъукӏа	фыкъыхэмыбэкъукӏа	къыхэмыбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏыгъа	укъыхэбэкъукӏыгъа	къыхэбэкъукӏыгъа	дыкъыхэбэкъукӏыгъа	фыкъыхэбэкъукӏыгъа	къыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	укъыхэмыбэкъукӏыгъа	къыхэмыбэкъукӏыгъа	дыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	фыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	къыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏын	укъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын	дыкъыхэбэкъукӏын	фыкъыхэбэкъукӏын	къыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏын	укъыхэмыбэкъукӏын	къыхэмыбэкъукӏын	дыкъыхэмыбэкъукӏын	фыкъыхэмыбэкъукӏын	къыхэмыбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏыну	укъыхэбэкъукӏыну	къыхэбэкъукӏыну	дыкъыхэбэкъукӏыну	фыкъыхэбэкъукӏыну	къыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏыну	укъыхэмыбэкъукӏыну	къыхэмыбэкъукӏыну	дыкъыхэмыбэкъукӏыну	фыкъыхэмыбэкъукӏыну	къыхэмыбэкъукӏыну(хэ)
Лэжьыгъэм и къэхъукӀэр зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэбэкъукӏ	укъызэрыхэбэкъукӏ	къызэрыхэбэкъукӏ	дыкъызэрыхэбэкъукӏ	фыкъызэрыхэбэкъукӏ	къызэрыхэбэкъукӏ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэмыбэкъукӏ	укъызэрыхэмыбэкъукӏ	къызэрыхэмыбэкъукӏ	дыкъызэрыхэмыбэкъукӏ	фыкъызэрыхэмыбэкъукӏ	къызэрыхэмыбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэбэкъукӏа	укъызэрыхэбэкъукӏа	къызэрыхэбэкъукӏа	дыкъызэрыхэбэкъукӏа	фыкъызэрыхэбэкъукӏа	къызэрыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэмыбэкъукӏа	укъызэрыхэмыбэкъукӏа	къызэрыхэмыбэкъукӏа	дыкъызэрыхэмыбэкъукӏа	фыкъызэрыхэмыбэкъукӏа	къызэрыхэмыбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэбэкъукӏыгъа	укъызэрыхэбэкъукӏыгъа	къызэрыхэбэкъукӏыгъа	дыкъызэрыхэбэкъукӏыгъа	фыкъызэрыхэбэкъукӏыгъа	къызэрыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэмыбэкъукӏыгъа	укъызэрыхэмыбэкъукӏыгъа	къызэрыхэмыбэкъукӏыгъа	дыкъызэрыхэмыбэкъукӏыгъа	фыкъызэрыхэмыбэкъукӏыгъа	къызэрыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэбэкъукӏын	укъызэрыхэбэкъукӏын	къызэрыхэбэкъукӏын	дыкъызэрыхэбэкъукӏын	фыкъызэрыхэбэкъукӏын	къызэрыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэмыбэкъукӏын	укъызэрыхэмыбэкъукӏын	къызэрыхэмыбэкъукӏын	дыкъызэрыхэмыбэкъукӏын	фыкъызэрыхэмыбэкъукӏын	къызэрыхэмыбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэбэкъукӏыну	укъызэрыхэбэкъукӏыну	къызэрыхэбэкъукӏыну	дыкъызэрыхэбэкъукӏыну	фыкъызэрыхэбэкъукӏыну	къызэрыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыхэмыбэкъукӏыну	укъызэрыхэмыбэкъукӏыну	къызэрыхэмыбэкъукӏыну	дыкъызэрыхэмыбэкъукӏыну	фыкъызэрыхэмыбэкъукӏыну	къызэрыхэмыбэкъукӏыну(хэ)
Зэман/щӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыщыкъыхэбэкъукӏ	ущыкъыхэбэкъукӏ	щыкъыхэбэкъукӏ	дыщыкъыхэбэкъукӏ	фыщыкъыхэбэкъукӏ	щыкъыхэбэкъукӏ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыщыкъыхэмыбэкъукӏ	ущыкъыхэмыбэкъукӏ	щыкъыхэмыбэкъукӏ	дыщыкъыхэмыбэкъукӏ	фыщыкъыхэмыбэкъукӏ	щыкъыхэмыбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыщыкъыхэбэкъукӏа	ущыкъыхэбэкъукӏа	щыкъыхэбэкъукӏа	дыщыкъыхэбэкъукӏа	фыщыкъыхэбэкъукӏа	щыкъыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыщыкъыхэмыбэкъукӏа	укъыщыхэмыбэкъукӏа	щыкъыхэмыбэкъукӏа	дыщыкъыхэмыбэкъукӏа	фыщыкъыхэмыбэкъукӏа	щыкъыхэмыбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыщыкъыхэбэкъукӏыгъа	ущыкъыхэбэкъукӏыгъа	щыкъыхэбэкъукӏыгъа	дыщыкъыхэбэкъукӏыгъа	фыщыкъыхэбэкъукӏыгъа	щыкъыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыщыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	ущыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	щыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	дыщыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	фыщыкъыхэмыбэкъукӏыгъа	щыкъыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыщыкъыхэбэкъукӏын	ущыкъыхэбэкъукӏын	щыкъыхэбэкъукӏын	дыщыкъыхэбэкъукӏын	фыщыкъыхэбэкъукӏын	щыкъыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыщыкъыхэмыбэкъукӏын	ущыкъыхэбэкъукӏын	щыкъыхэмыбэкъукӏын	дыщыкъыхэмыбэкъукӏын	фыщыкъыхэмыбэкъукӏын	щыкъыхэмыбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыщыкъыхэбэкъукӏыну	ущыкъыхэбэкъукӏыну	щыкъыхэбэкъукӏыну	дыщыкъыхэбэкъукӏыну	фыщыкъыхэбэкъукӏыну	щыкъыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыщыкъыхэмыбэкъукӏыну	ущыкъыхэмыбэкъукӏыну	щыкъыхэмыбэкъукӏыну	дыщыкъыхэмыбэкъукӏыну	фыщыкъыхэмыбэкъукӏыну	щыкъыхэмыбэкъукӏыну(хэ)
ЩӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыхэбэкъукӏ	укъыздыхэбэкъукӏ	къыздыхэбэкъукӏ	дыкъыздыхэбэкъукӏ	фыкъыздыхэбэкъукӏ	къыздыхэбэкъукӏ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыхэмыбэкъукӏ	укъыздыхэмыбэкъукӏ	къыздыхэмыбэкъукӏ	дыкъыздыхэмыбэкъукӏ	фыкъыздыхэмыбэкъукӏ	къыздыхэмыбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыхэбэкъукӏа	укъыздыхэбэкъукӏа	къыздыхэбэкъукӏа	дыкъыздыхэбэкъукӏа	фыкъыздыхэбэкъукӏа	къыздыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыхэмыбэкъукӏа	укъыздыхэмыбэкъукӏа	къыздыхэмыбэкъукӏа	дыкъыздыхэмыбэкъукӏа	фыкъыздыхэмыбэкъукӏа	къыздыхэмыбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыхэбэкъукӏыгъа	укъыздыхэбэкъукӏыгъа	къыздыхэбэкъукӏыгъа	дыкъыздыхэбэкъукӏыгъа	фыкъыздыхэбэкъукӏыгъа	къыздыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыхэмыбэкъукӏыгъа	укъыздыхэмыбэкъукӏыгъа	къыздыхэмыбэкъукӏыгъа	дыкъыздыхэмыбэкъукӏыгъа	фыкъыздыхэмыбэкъукӏыгъа	къыздыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыхэбэкъукӏын	укъыздыхэбэкъукӏын	къыздыхэбэкъукӏын	дыкъыздыхэбэкъукӏын	фыкъыздыхэбэкъукӏын	къыздыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыхэмыбэкъукӏын	укъыздыхэмыбэкъукӏын	къыздыхэмыбэкъукӏын	дыкъыздыхэмыбэкъукӏын	фыкъыздыхэмыбэкъукӏын	къыздыхэмыбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыхэбэкъукӏыну	укъыздыхэбэкъукӏыну	къыздыхэбэкъукӏыну	дыкъыздыхэбэкъукӏыну	фыкъыздыхэбэкъукӏыну	къыздыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыхэмыбэкъукӏыну	укъыздыхэмыбэкъукӏыну	къыздыхэмыбэкъукӏыну	дыкъыздыхэмыбэкъукӏыну	фыкъыздыхэмыбэкъукӏыну	къыздыхэмыбэкъукӏыну(хэ)
Щхьэусыгъуэ, мурад зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэбэкъукӏ	укъыщӀыхэбэкъукӏ	къыщӀыхэбэкъукӏ	дыкъыщӀыхэбэкъукӏ	фыкъыщӀыхэбэкъукӏ	къыщӀыхэбэкъукӏ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэмыбэкъукӏ	укъыщӀыхэмыбэкъукӏ	къыщӀыхэмыбэкъукӏ	дыкъыщӀыхэмыбэкъукӏ	фыкъыщӀыхэмыбэкъукӏ	къыщӀыхэмыбэкъукӏ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэбэкъукӏа	укъыщӀыхэбэкъукӏӀэбэкъукӏа	къыщӀыхэбэкъукӏа	дыкъыщӀыхэбэкъукӏа	фыкъыщӀыхэбэкъукӏа	къыщӀыхэбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэмыбэкъукӏа	укъыщӀыхэмыбэкъукӏа	къыщӀыхэмыбэкъукӏа	дыкъыщӀыхэмыбэкъукӏа	фыкъыщӀыхэмыбэкъукӏа	къыщӀыхэмыбэкъукӏа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэбэкъукӏыгъа	укъыщӀыхэбэкъукӏыгъа	къыщӀыхэбэкъукӏыгъа	дыкъыщӀыхэбэкъукӏыгъа	фыкъыщӀыхэбэкъукӏыгъа	къыщӀыхэбэкъукӏыгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа	укъыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа	къыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа	дыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа	фыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа	къыщӀыхэмыбэкъукӏыгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэбэкъукӏын	укъыщӀыхэбэкъукӏын	къыщӀыхэбэкъукӏын	дыкъыщӀыхэбэкъукӏын	фыкъыщӀыхэбэкъукӏын	къыщӀыхэбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэмыбэкъукӏын	укъыщӀыхэмыбэкъукӏын	къыщӀыхэмыбэкъукӏын	дыкъыщӀыхэмыбэкъукӏын	фыкъыщӀыхэмыбэкъукӏын	къыщӀыхэмыбэкъукӏын(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэбэкъукӏыну	укъыщӀыхэбэкъукӏыну	къыщӀыхэбэкъукӏыну	дыкъыщӀыхэбэкъукӏыну	фыкъыщӀыхэбэкъукӏыну	къыщӀыхэбэкъукӏыну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыну	укъыщӀыхэмыбэкъукӏыну	къыщӀыхэмыбэкъукӏыну	дыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыну	фыкъыщӀыхэмыбэкъукӏыну	къыщӀыхэмыбэкъукӏыну(хэ)

Деепричастиехэр	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏыу	укъыхэбэкъукӏыу	къыхэбэкъукӏыу	дыкъыхэбэкъукӏыу	фыкъыхэбэкъукӏыу	къыхэбэкъукӏ(хэ)у
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏыу	укъыхэмыбэкъукӏыу	къыхэмыбэкъукӏыу	дыкъыхэмыбэкъукӏыу	фыкъыхэмыбэкъукӏыу	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)у
блэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏауэ	укъыхэбэкъукӏауэ	къыхэбэкъукӏауэ	дыкъыхэбэкъукӏауэ	фыкъыхэбэкъукӏауэ	къыхэбэкъукӏауэ / къыхэбэкъукӏахэу
блэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏауэ	укъыхэмыбэкъукӏауэ	къыхэмыбэкъукӏауэ	дыкъыхэмыбэкъукӏауэ	фыкъыхэмыбэкъукӏауэ	къыхэмыбэкъукӏауэ / къыхэмыбэкъукӏахэу
-урэ-кӀэ деепричастие - щыӀэныгъэ	сыкъыхэбэкъукӏыурэ	укъыхэбэкъукӏыурэ	къыхэбэкъукӏыурэ	дыкъыхэбэкъукӏыурэ	фыкъыхэбэкъукӏыурэ	къыхэбэкъукӏ(хэ)урэ
-урэ-кӀэ деепричастие - щымыӀэныгъэ	сыкъыхэмыбэкъукӏыурэ	укъыхэмыбэкъукӏыурэ	къыхэмыбэкъукӏыурэ	дыкъыхэмыбэкъукӏыурэ	фыкъыхэмыбэкъукӏыурэ	къыхэмыбэкъукӏ(хэ)урэ

Щӏыпӏэ префиксым и дополненэ -- ит зэман щыӀэныгъэ фащэ			Щӏыпӏэ префиксым и дополненэ
	сэ	уэ	абы	дэ	фэ	абыхэм
Подлежащэ
сэ	--	сыкъыпхобэкъукӏ	сыкъыхобэкъукӏ	--	сыкъыфхобэкъукӏ	сыкъахобэкъукӏ
уэ	укъысхобэкъукӏ	--	укъыхобэкъукӏ	укъытхобэкъукӏ	--	укъахобэкъукӏ
ар	къысхобэкъукӏ	къыпхобэкъукӏ	къыхобэкъукӏ	къытхобэкъукӏ	къыфхобэкъукӏ	къахобэкъукӏ
дэ	--	дыкъыпхобэкъукӏ	дыкъыхобэкъукӏ	--	дыкъыфхобэкъукӏ	дыкъахобэкъукӏ
фэ	фыкъысхобэкъукӏ	--	фыкъыхобэкъукӏ	фыкъытхобэкъукӏ	--	фыкъахобэкъукӏ
ахэр	къысхобэкъукӏ(хэ)	къыпхобэкъукӏ(хэ)	къыхобэкъукӏ(хэ)	къытхобэкъукӏ(хэ)	къыфхобэкъукӏ(хэ)	къахобэкъукӏ(хэ)

		-ы-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[бэкъукӏ]	[бэкъукӏ]ыр	--	[бэкъукӏ]хэр
Эргативнэ:	[бэкъукӏ]	[бэкъукӏ]ым	--	[бэкъукӏ]хэм
Послеложнэ:	[бэкъукӏ]кӀэ	[бэкъукӏ]ымкӀэ	[бэкъукӏ]хэкӀэ	[бэкъукӏ]хэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[бэкъукӏ]ыу	[бэкъукӏ]ырауэ	[бэкъукӏ]хэу	[бэкъукӏ]хэрауэ

		-а-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[бэкъукӏ]а	[бэкъукӏ]ар	--	[бэкъукӏ]ахэр
Эргативнэ:	[бэкъукӏ]а	[бэкъукӏ]ам	--	[бэкъукӏ]ахэм
Послеложнэ:	[бэкъукӏ]акӀэ	[бэкъукӏ]амкӀэ	[бэкъукӏ]ахэкӀэ	[бэкъукӏ]ахэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[бэкъукӏ]ауэ	[бэкъукӏ]арауэ	[бэкъукӏ]ахэу	[бэкъукӏ]ахэрауэ

		-ын-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[бэкъукӏ]ын	[бэкъукӏ]ыныр	--	[бэкъукӏ]ынхэр
Эргативнэ:	[бэкъукӏ]ын	[бэкъукӏ]ыным	--	[бэкъукӏ]ынхэм
Послеложнэ:	[бэкъукӏ]ынкӀэ	[бэкъукӏ]ынымкӀэ	[бэкъукӏ]ынхэкӀэ	[бэкъукӏ]ынхэмкӀэ
'Обстоятельственнэ:	[бэкъукӏ]ыну	[бэкъукӏ]ынырауэ	[бэкъукӏ]ынхэу	[бэкъукӏ]ынхэрауэ

		-ыну-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[бэкъукӏ]ыну	[бэкъукӏ]ынур	--	[бэкъукӏ]ынухэр
Эргативнэ:	[бэкъукӏ]ыну	[бэкъукӏ]ынум	--	[бэкъукӏ]ынухэм
Послеложнэ:	[бэкъукӏ]ынукӀэ	[бэкъукӏ]ынумкӀэ	[бэкъукӏ]ынухэкӀэ	[бэкъукӏ]ынухэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[бэкъукӏ]ынууэ	[бэкъукӏ]ынурауэ	[бэкъукӏ]ынухэу	[бэкъукӏ]ынухэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. Зыхэтым къыхэкӀыу къэбэкъуэн.

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Псым къыхэбэкъукӀын.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• къыхэбэкъукӏын: step out of swh
• Псым къыхэбэкъукӀын: step out of the water (the river)

УРЫСЫБЗЭ

• къыхэбэкъукӏын: шагнуть откуда-л.
• Псым къыхэбэкъукӀын: шагнуть из воды (из реки)

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын