къыщхьэщылъэдэн

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ГЛАГОЛ ЛЪЭМЫӀЭС

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [qʹǝɕħɐɕǝɬɐ'dɐn]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• къы- + щхьэ- + щы- + [лъэд] + -э + -н

СПРЯЖЕНЭ

Глагол лъэмыӏэс "къыщхьэщылъэдэн"-м и спряженэ

Инфинитив (масдар)
щыӀэныгъэ:	къыщхьэщылъэдэн
щымыӀэныгъэ:	къыщхьэщымылъэдэн

Инфинитив (масдар) щхьэкӀэ зэхъуэкӀа	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэн	укъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн	дыкъыщхьэщылъэдэн	фыкъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн(хэ)
щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэн	укъыщхьэщымылъэдэн	къыщхьэщымылъэдэн	дыкъыщхьэщымылъэдэн	фыкъыщхьэщымылъэдэн	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)

унафэ наклоненэ	уэ	фэ
щыӀэныгъэ:	къыщхьэщылъадэ!	фыкъыщхьэщылъадэ!
щымыӀэныгъэ:	укъыщхьэщымылъадэ!	фыкъыщхьэщымылъадэ!

Ре-кӀэ унафэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщрелъадэ	укъыщхьэщрелъадэ	къыщхьэщрелъадэ	дыкъыщхьэщрелъадэ	фыкъыщхьэщрелъадэ	къыщхьэщрелъадэ
щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщремылъадэ	укъыщхьэщремылъадэ	къыщхьэщремылъадэ	дыкъыщхьэщремылъадэ	фыкъыщхьэщремылъадэ	къыщхьэщремылъадэ

ЗэраӀуатэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщолъадэ(р)	укъыщхьэщолъадэ(р)	къыщхьэщолъадэ(р)	дыкъыщхьэщолъадэ(р)	фыкъыщхьэщолъадэ(р)	къыщхьэщолъадэ(хэ)(р)
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэркъым	укъыщхьэщылъадэркъым	къыщхьэщылъадэркъым	дыкъыщхьэщылъадэркъым	фыкъыщхьэщылъадэркъым	къыщхьэщылъадэ(хэ)ркъым
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэрт	укъыщхьэщылъадэрт	къыщхьэщылъадэрт	дыкъыщхьэщылъадэрт	фыкъыщхьэщылъадэрт	къыщхьэщылъадэ(хэ)рт
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэртэкъым	укъыщхьэщылъадэртэкъым	къыщхьэщылъадэртэкъым	дыкъыщхьэщылъадэртэкъым	фыкъыщхьэщылъадэртэкъым	къыщхьэщылъадэ(хэ)ртэкъым
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдащ	укъыщхьэщылъэдащ	къыщхьэщылъэдащ	дыкъыщхьэщылъэдащ	фыкъыщхьэщылъэдащ	къыщхьэщылъэда(хэ)щ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдакъым	укъыщхьэщылъэдакъым	къыщхьэщылъэдакъым	дыкъыщхьэщылъэдакъым	фыкъыщхьэщылъэдакъым	къыщхьэщылъэда(хэ)къым
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдат	укъыщхьэщылъэдат	къыщхьэщылъэдат	дыкъыщхьэщылъэдат	фыкъыщхьэщылъэдат	къыщхьэщылъэда(хэ)т
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдатэкъым	укъыщхьэщылъэдатэкъым	къыщхьэщылъэдатэкъым	дыкъыщхьэщылъэдатэкъым	фыкъыщхьэщылъэдатэкъым	къыщхьэщылъэда(хэ)тэкъым
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъащ	укъыщхьэщылъэдэгъащ	къыщхьэщылъэдэгъащ	дыкъыщхьэщылъэдэгъащ	фыкъыщхьэщылъэдэгъащ	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)щ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъакъым	укъыщхьэщылъэдэгъакъым	къыщхьэщылъэдэгъакъым	дыкъыщхьэщылъэдэгъакъым	фыкъыщхьэщылъэдэгъакъым	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)къым
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъат	укъыщхьэщылъэдэгъат	къыщхьэщылъэдэгъат	дыкъыщхьэщылъэдэгъат	фыкъыщхьэщылъэдэгъат	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)т
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъым	укъыщхьэщылъэдэгъатэкъым	къыщхьэщылъэдэгъатэкъым	дыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъым	фыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъым	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)тэкъым
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэщ	укъыщхьэщылъадэщ	къыщхьэщылъадэщ	дыкъыщхьэщылъадэщ	фыкъыщхьэщылъадэщ	къыщхьэщылъадэ(хэ)щ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэкъым	укъыщхьэщылъадэкъым	къыщхьэщылъадэкъым	дыкъыщхьэщылъадэкъым	фыкъыщхьэщылъадэкъым	къыщхьэщылъадэ(хэ)къым
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэт	укъыщхьэщылъадэт	къыщхьэщылъадэт	дыкъыщхьэщылъадэт	фыкъыщхьэщылъадэт	къыщхьэщылъадэ(хэ)т
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэтэкъым	укъыщхьэщылъадэтэкъым	къыщхьэщылъадэтэкъым	дыкъыщхьэщылъадэтэкъым	фыкъыщхьэщылъадэтэкъым	къыщхьэщылъадэ(хэ)тэкъым
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнщ	укъыщхьэщылъэдэнщ	къыщхьэщылъэдэнщ	дыкъыщхьэщылъэдэнщ	фыкъыщхьэщылъэдэнщ	къыщхьэщылъэдэн(хэ)щ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнкъым	укъыщхьэщылъэдэнкъым	къыщхьэщылъэдэнкъым	дыкъыщхьэщылъэдэнкъым	фыкъыщхьэщылъэдэнкъым	къыщхьэщылъэдэн(хэ)къым
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнущ	укъыщхьэщылъэдэнущ	къыщхьэщылъэдэнущ	дыкъыщхьэщылъэдэнущ	фыкъыщхьэщылъэдэнущ	къыщхьэщылъэдэну(хэ)щ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнукъым	укъыщхьэщылъэдэнукъым	къыщхьэщылъэдэнукъым	дыкъыщхьэщылъэдэнукъым	фыкъыщхьэщылъэдэнукъым	къыщхьэщылъэдэну(хэ)къым

ЗэрыупщӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэрэ	укъыщхьэщылъадэрэ	къыщхьэщылъадэрэ	дыкъыщхьэщылъадэрэ	фыкъыщхьэщылъадэрэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)рэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэркъэ	укъыщхьэщылъадэркъэ	къыщхьэщылъадэркъэ	дыкъыщхьэщылъадэркъэ	фыкъыщхьэщылъадэркъэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)ркъэ
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэрт	укъыщхьэщылъадэрт	къыщхьэщылъадэрт	дыкъыщхьэщылъадэрт	фыкъыщхьэщылъадэрт	къыщхьэщылъадэ(хэ)рт
блэкӀа зэфӀэмыкӀа зэман (имперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэртэкъэ	укъыщхьэщылъадэртэкъэ	къыщхьэщылъадэртэкъэ	дыкъыщхьэщылъадэртэкъэ	фыкъыщхьэщылъадэртэкъэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)ртэкъэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэда	укъыщхьэщылъэда	къыщхьэщылъэда	дыкъыщхьэщылъэда	фыкъыщхьэщылъэда	къыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдакъэ	укъыщхьэщылъэдакъэ	къыщхьэщылъэдакъэ	дыкъыщхьэщылъэдакъэ	фыкъыщхьэщылъэдакъэ	къыщхьэщылъэда(хэ)къэ
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдат	укъыщхьэщылъэдат	къыщхьэщылъэдат	дыкъыщхьэщылъэдат	фыкъыщхьэщылъэдат	къыщхьэщылъэда(хэ)т
блэкӀа зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдатэкъэ	укъыщхьэщылъэдатэкъэ	къыщхьэщылъэдатэкъэ	дыкъыщхьэщылъэдатэкъэ	фыкъыщхьэщылъэдатэкъэ	къыщхьэщылъэда(хэ)тэкъэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъа	укъыщхьэщылъэдэгъа	къыщхьэщылъэдэгъа	дыкъыщхьэщылъэдэгъа	фыкъыщхьэщылъэдэгъа	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъакъэ	укъыщхьэщылъэдэгъакъэ	къыщхьэщылъэдэгъакъэ	дыкъыщхьэщылъэдэгъакъэ	фыкъыщхьэщылъэдэгъакъэ	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)къэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъат	укъыщхьэщылъэдэгъат	къыщхьэщылъэдэгъат	дыкъыщхьэщылъэдэгъат	фыкъыщхьэщылъэдэгъат	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)т
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа и пэ ит зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъэ	укъыщхьэщылъэдэгъатэкъэ	къыщхьэщылъэдэгъатэкъэ	дыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъэ	фыкъыщхьэщылъэдэгъатэкъэ	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)тэкъэ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэ	укъыщхьэщылъадэ	къыщхьэщылъадэ	дыкъыщхьэщылъадэ	фыкъыщхьэщылъадэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман I – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэкъэ	укъыщхьэщылъадэкъэ	къыщхьэщылъадэкъэ	дыкъыщхьэщылъадэкъэ	фыкъыщхьэщылъадэкъэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)къэ
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэт	укъыщхьэщылъадэт	къыщхьэщылъадэт	дыкъыщхьэщылъадэт	фыкъыщхьэщылъадэт	къыщхьэщылъадэ(хэ)т
блэкӀа гъэкӀэщӀа зэман II – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэтэкъэ	укъыщхьэщылъадэтэкъэ	къыщхьэщылъадэтэкъэ	дыкъыщхьэщылъадэтэкъэ	фыкъыщхьэщылъадэтэкъэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)тэкъэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэн	укъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн	дыкъыщхьэщылъэдэн	фыкъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнкъэ	укъыщхьэщылъэдэнкъэ	къыщхьэщылъэдэнкъэ	дыкъыщхьэщылъэдэнкъэ	фыкъыщхьэщылъэдэнкъэ	къыщхьэщылъэдэн(хэ)къэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэну	укъыщхьэщылъэдэну	къыщхьэщылъэдэну	дыкъыщхьэщылъэдэну	фыкъыщхьэщылъэдэну	къыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнукъэ	укъыщхьэщылъэдэнукъэ	къыщхьэщылъэдэнукъэ	дыкъыщхьэщылъэдэнукъэ	фыкъыщхьэщылъэдэнукъэ	къыщхьэщылъэдэну(хэ)къэ

условнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэмэ	укъыщхьэщылъадэмэ	къыщхьэщылъадэмэ	дыкъыщхьэщылъадэмэ	фыкъыщхьэщылъадэмэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)мэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъадэмэ	укъыщхьэщымылъадэмэ	къыщхьэщымылъадэмэ	дыкъыщхьэщымылъадэмэ	фыкъыщхьэщымылъадэмэ	къыщхьэщымылъадэ(хэ)мэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдамэ	укъыщхьэщылъэдамэ	къыщхьэщылъэдамэ	дыкъыщхьэщылъэдамэ	фыкъыщхьэщылъэдамэ	къыщхьэщылъэда(хэ)мэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдамэ	укъыщхьэщымылъэдамэ	къыщхьэщымылъэдамэ	дыкъыщхьэщымылъэдамэ	фыкъыщхьэщымылъэдамэ	къыщхьэщымылъэда(хэ)мэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъамэ	укъыщхьэщылъэдэгъамэ	къыщхьэщылъэдэгъамэ	дыкъыщхьэщылъэдэгъамэ	фыкъыщхьэщылъэдэгъамэ	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)мэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэгъамэ	укъыщхьэщымылъэдэгъамэ	къыщхьэщымылъэдэгъамэ	дыкъыщхьэщымылъэдэгъамэ	фыкъыщхьэщымылъэдэгъамэ	къыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)мэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнмэ	укъыщхьэщылъэдэнмэ	къыщхьэщылъэдэнмэ	дыкъыщхьэщылъэдэнмэ	фыкъыщхьэщылъэдэнмэ	къыщхьэщылъэдэн(хэ)мэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнмэ	укъыщхьэщымылъэдэнмэ	къыщхьэщымылъэдэнмэ	дыкъыщхьэщымылъэдэнмэ	фыкъыщхьэщымылъэдэнмэ	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)мэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнумэ	укъыщхьэщылъэдэнумэ	къыщхьэщылъэдэнумэ	дыкъыщхьэщылъэдэнумэ	фыкъыщхьэщылъэдэнумэ	къыщхьэщылъэдэну(хэ)мэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнумэ	укъыщхьэщымылъэдэнумэ	къыщхьэщымылъэдэнумэ	дыкъыщхьэщымылъэдэнумэ	фыкъыщхьэщымылъэдэнумэ	къыщхьэщымылъэдэну(хэ)мэ

условнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэтэмэ	укъыщхьэщылъадэтэмэ	къыщхьэщылъадэтэмэ	дыкъыщхьэщылъадэтэмэ	фыкъыщхьэщылъадэтэмэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)тэмэ
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъадэтэмэ	укъыщхьэщымылъадэтэмэ	къыщхьэщымылъадэтэмэ	дыкъыщхьэщымылъадэтэмэ	фыкъыщхьэщымылъадэтэмэ	къыщхьэщымылъадэ(хэ)тэмэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдатэмэ	укъыщхьэщылъэдатэмэ	къыщхьэщылъэдатэмэ	дыкъыщхьэщылъэдатэмэ	фыкъыщхьэщылъэдатэмэ	къыщхьэщылъэда(хэ)тэмэ
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдатэмэ	укъыщхьэщымылъэдатэмэ	къыщхьэщымылъэдатэмэ	дыкъыщхьэщымылъэдатэмэ	фыкъыщхьэщымылъэдатэмэ	къыщхьэщымылъэда(хэ)тэмэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъатэмэ	укъыщхьэщылъэдэгъатэмэ	къыщхьэщылъэдэгъатэмэ	дыкъыщхьэщылъэдэгъатэмэ	фыкъыщхьэщылъэдэгъатэмэ	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)тэмэ
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэгъатэмэ	укъыщхьэщымылъэдэгъатэмэ	къыщхьэщымылъэдэгъатэмэ	дыкъыщхьэщымылъэдэгъатэмэ	фыкъыщхьэщымылъэдэгъатэмэ	къыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)тэмэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнтэмэ	укъыщхьэщылъэдэнтэмэ	къыщхьэщылъэдэнтэмэ	дыкъыщхьэщылъэдэнтэмэ	фыкъыщхьэщылъэдэнтэмэ	къыщхьэщылъэдэн(хэ)тэмэ
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнтэмэ	укъыщхьэщымылъэдэнтэмэ	къыщхьэщымылъэдэнтэмэ	дыкъыщхьэщымылъэдэнтэмэ	фыкъыщхьэщымылъэдэнтэмэ	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)тэмэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнутэмэ	укъыщхьэщылъэдэнутэмэ	къыщхьэщылъэдэнутэмэ	дыкъыщхьэщылъэдэнутэмэ	фыкъыщхьэщылъэдэнутэмэ	къыщхьэщылъэдэну(хэ)тэмэ
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнутэмэ	укъыщхьэщымылъэдэнутэмэ	къыщхьэщымылъэдэнутэмэ	дыкъыщхьэщымылъэдэнутэмэ	фыкъыщхьэщымылъэдэнутэмэ	къыщхьэщымылъэдэну(хэ)тэмэ

сослагательнэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнт	укъыщхьэщылъэдэнт	къыщхьэщылъэдэнт	дыкъыщхьэщылъэдэнт	фыкъыщхьэщылъэдэнт	къыщхьэщылъэдэн(хэ)т
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнтэкъым	укъыщхьэщылъэдэнтэкъым	къыщхьэщылъэдэнтэкъым	дыкъыщхьэщылъэдэнтэкъым	фыкъыщхьэщылъэдэнтэкъым	къыщхьэщылъэдэн(хэ)тэкъым
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнут	укъыщхьэщылъэдэнут	къыщхьэщылъэдэнут	дыкъыщхьэщылъэдэнут	фыкъыщхьэщылъэдэнут	къыщхьэщылъэдэну(хэ)т
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнутэкъым	укъыщхьэщылъэдэнутэкъым	къыщхьэщылъэдэнутэкъым	дыкъыщхьэщылъэдэнутэкъым	фыкъыщхьэщылъэдэнутэкъым	къыщхьэщылъэдэну(хэ)тэкъым

уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэми	укъыщхьэщылъадэми	къыщхьэщылъадэми	дыкъыщхьэщылъадэми	фыкъыщхьэщылъадэми	къыщхьэщылъадэ(хэ)ми
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъадэми	укъыщхьэщымылъадэми	къыщхьэщымылъадэми	дыкъыщхьэщымылъадэми	фыкъыщхьэщымылъадэми	къыщхьэщымылъадэ(хэ)ми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдами	укъыщхьэщылъэдами	къыщхьэщылъэдами	дыкъыщхьэщылъэдами	фыкъыщхьэщылъэдами	къыщхьэщылъэда(хэ)ми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдами	укъыщхьэщымылъэдами	къыщхьэщымылъэдами	дыкъыщхьэщымылъэдами	фыкъыщхьэщымылъэдами	къыщхьэщымылъэда(хэ)ми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъами	укъыщхьэщылъэдэгъами	къыщхьэщылъэдэгъами	дыкъыщхьэщылъэдэгъами	фыкъыщхьэщылъэдэгъами	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)ми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэгъами	укъыщхьэщымылъэдэгъами	къыщхьэщымылъэдэгъами	дыкъыщхьэщымылъэдэгъами	фыкъыщхьэщымылъэдэгъами	къыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)ми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнми	укъыщхьэщылъэдэнми	къыщхьэщылъэдэнми	дыкъыщхьэщылъэдэнми	фыкъыщхьэщылъэдэнми	къыщхьэщылъэдэн(хэ)ми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнми	укъыщхьэщымылъэдэнми	къыщхьэщымылъэдэнми	дыкъыщхьэщымылъэдэнми	фыкъыщхьэщымылъэдэнми	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)ми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнуми	укъыщхьэщылъэдэнуми	къыщхьэщылъэдэнуми	дыкъыщхьэщылъэдэнуми	фыкъыщхьэщылъэдэнуми	къыщхьэщылъэдэну(хэ)ми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнуми	укъыщхьэщымылъэдэнуми	къыщхьэщымылъэдэнуми	дыкъыщхьэщымылъэдэнуми	фыкъыщхьэщымылъэдэнуми	къыщхьэщымылъэдэну(хэ)ми

уступительнэ ипэжыпӀэкӀэ щымыӀэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъадэтэми	укъыщхьэщылъадэтэми	къыщхьэщылъадэтэми	дыкъыщхьэщылъадэтэми	фыкъыщхьэщылъадэтэми	къыщхьэщылъадэ(хэ)тэми
ит зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъадэтэми	укъыщхьэщымылъадэтэми	къыщхьэщымылъадэтэми	дыкъыщхьэщымылъадэтэми	фыкъыщхьэщымылъадэтэми	къыщхьэщымылъадэ(хэ)тэми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдатэми	укъыщхьэщылъэдатэми	къыщхьэщылъэдатэми	дыкъыщхьэщылъэдатэми	фыкъыщхьэщылъэдатэми	къыщхьэщылъэда(хэ)тэми
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман (перфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдатэми	укъыщхьэщымылъэдатэми	къыщхьэщымылъэдатэми	дыкъыщхьэщымылъэдатэми	фыкъыщхьэщымылъэдатэми	къыщхьэщымылъэда(хэ)тэми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект)– щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэгъатэми	укъыщхьэщылъэдэгъатэми	къыщхьэщылъэдэгъатэми	дыкъыщхьэщылъэдэгъатэми	фыкъыщхьэщылъэдэгъатэми	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)тэми
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман (плюс квамперфект) – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэгъатэми	укъыщхьэщымылъэдэгъатэми	къыщхьэщымылъэдэгъатэми	дыкъыщхьэщымылъэдэгъатэми	фыкъыщхьэщымылъэдэгъатэми	къыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)тэми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнтэми	укъыщхьэщылъэдэнтэми	къыщхьэщылъэдэнтэми	дыкъыщхьэщылъэдэнтэми	фыкъыщхьэщылъэдэнтэми	къыщхьэщылъэдэн(хэ)тэми
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнтэми	укъыщхьэщымылъэдэнтэми	къыщхьэщымылъэдэнтэми	дыкъыщхьэщымылъэдэнтэми	фыкъыщхьэщымылъэдэнтэми	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)тэми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдэнутэми	укъыщхьэщылъэдэнутэми	къыщхьэщылъэдэнутэми	дыкъыщхьэщылъэдэнутэми	фыкъыщхьэщылъэдэнутэми	къыщхьэщылъэдэну(хэ)тэми
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман – щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдэнутэми	укъыщхьэщымылъэдэнутэми	къыщхьэщымылъэдэнутэми	дыкъыщхьэщымылъэдэнутэми	фыкъыщхьэщымылъэдэнутэми	къыщхьэщымылъэдэну(хэ)тэми

гъэщӀэгъуэныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдаи	укъыщхьэщылъэдаи	къыщхьэщылъэдаи	дыкъыщхьэщылъэдаи	фыкъыщхьэщылъэдаи	къыщхьэщылъэдаи
щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдакъыми	укъыщхьэщылъэдакъыми	къыщхьэщылъэдакъыми	дыкъыщхьэщылъэдакъыми	фыкъыщхьэщылъэдакъыми	къыщхьэщылъэдакъыми

фӀэфӀыныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдащэрэт	укъыщхьэщылъэдащэрэт	къыщхьэщылъэдащэрэт	дыкъыщхьэщылъэдащэрэт	фыкъыщхьэщылъэдащэрэт	къыщхьэщылъэдащэрэт
щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщымылъэдащэрэт	укъыщхьэщымылъэдащэрэт	къыщхьэщымылъэдащэрэт	дыкъыщхьэщымылъэдащэрэт	фыкъыщхьэщымылъэдащэрэт	къыщхьэщымылъэдащэрэт

шэч къытехьэныгъэ наклоненэ	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнщ	укъыщхьэщылъэдагъэнщ	къыщхьэщылъэдагъэнщ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнщ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнщ	къыщхьэщылъэдагъэнщ
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнкъым	укъыщхьэщылъэдагъэнкъым	къыщхьэщылъэдагъэнкъым	дыкъыщхьэщылъэдагъэнкъым	фыкъыщхьэщылъэдагъэнкъым	къыщхьэщылъэдагъэнкъым
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнт	укъыщхьэщылъэдагъэнт	къыщхьэщылъэдагъэнт	дыкъыщхьэщылъэдагъэнт	фыкъыщхьэщылъэдагъэнт	къыщхьэщылъэдагъэнт
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъым	укъыщхьэщылъэдагъэнтэкъым	къыщхьэщылъэдагъэнтэкъым	дыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъым	фыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъым	къыщхьэщылъэдагъэнтэкъым
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэн	укъыщхьэщылъэдагъэн	къыщхьэщылъэдагъэн	дыкъыщхьэщылъэдагъэн	фыкъыщхьэщылъэдагъэн	къыщхьэщылъэдагъэн
гъэн-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнкъэ	укъыщхьэщылъэдагъэнкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнкъэ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнкъэ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнкъэ
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнт	укъыщхьэщылъэдагъэнт	къыщхьэщылъэдагъэнт	дыкъыщхьэщылъэдагъэнт	фыкъыщхьэщылъэдагъэнт	къыщхьэщылъэдагъэнт
гъэнт-кӀэ мыгъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ	укъыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнтэкъэ
гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнущ	укъыщхьэщылъэдагъэнущ	къыщхьэщылъэдагъэнущ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнущ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнущ	къыщхьэщылъэдагъэнущ
гъэну-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнукъым	укъыщхьэщылъэдагъэнукъым	къыщхьэщылъэдагъэнукъым	дыкъыщхьэщылъэдагъэнукъым	фыкъыщхьэщылъэдагъэнукъым	къыщхьэщылъэдагъэнукъым
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнут	укъыщхьэщылъэдагъэнут	къыщхьэщылъэдагъэнут	дыкъыщхьэщылъэдагъэнут	фыкъыщхьэщылъэдагъэнут	къыщхьэщылъэдагъэнут
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъым	укъыщхьэщылъэдагъэнутэкъым	къыщхьэщылъэдагъэнутэкъым	дыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъым	фыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъым	къыщхьэщылъэдагъэнутэкъым
гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэну	укъыщхьэщылъэдагъэну	къыщхьэщылъэдагъэну	дыкъыщхьэщылъэдагъэну	фыкъыщхьэщылъэдагъэну	къыщхьэщылъэдагъэну
гъэну-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнукъэ	укъыщхьэщылъэдагъэнукъэ	къыщхьэщылъэдагъэнукъэ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнукъэ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнукъэ	къыщхьэщылъэдагъэнукъэ
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнут	укъыщхьэщылъэдагъэнут	къыщхьэщылъэдагъэнут	дыкъыщхьэщылъэдагъэнут	фыкъыщхьэщылъэдагъэнут	къыщхьэщылъэдагъэнут
гъэнут-кӀэ гъэбелджыла зэрыупщӀэ - щымыӀэныгъэ:	сыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ	укъыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ	дыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ	фыкъыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ	къыщхьэщылъэдагъэнутэкъэ

Причастиехэр	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
Зылэжь (субъектнэ) причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъадэ	укъыщхьэщылъадэ	къыщхьэщылъадэ	дыкъыщхьэщылъадэ	фыкъыщхьэщылъадэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъадэ	укъыщхьэщымылъадэ	къыщхьэщымылъадэ	дыкъыщхьэщымылъадэ	фыкъыщхьэщымылъадэ	къыщхьэщымылъадэ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъэда	укъыщхьэщылъэда	къыщхьэщылъэда	дыкъыщхьэщылъэда	фыкъыщхьэщылъэда	къыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъэда	укъыщхьэщымылъэда	къыщхьэщымылъэда	дыкъыщхьэщымылъэда	фыкъыщхьэщымылъэда	къыщхьэщымылъэда(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъэдэгъа	укъыщхьэщылъэдэгъа	къыщхьэщылъэдэгъа	дыкъыщхьэщылъэдэгъа	фыкъыщхьэщылъэдэгъа	къыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъэдэгъа	укъыщхьэщымылъэдэгъа	къыщхьэщымылъэдэгъа	дыкъыщхьэщымылъэдэгъа	фыкъыщхьэщымылъэдэгъа	къыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъэдэн	укъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн	дыкъыщхьэщылъэдэн	фыкъыщхьэщылъэдэн	къыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъэдэн	укъыщхьэщымылъэдэн	къыщхьэщымылъэдэн	дыкъыщхьэщымылъэдэн	фыкъыщхьэщымылъэдэн	къыщхьэщымылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъэдэну	укъыщхьэщылъэдэну	къыщхьэщылъэдэну	дыкъыщхьэщылъэдэну	фыкъыщхьэщылъэдэну	къыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъэдэну	укъыщхьэщымылъэдэну	къыщхьэщымылъэдэну	дыкъыщхьэщымылъэдэну	фыкъыщхьэщымылъэдэну	къыщхьэщымылъэдэну(хэ)
Лэжьыгъэм и къэхъукӀэр зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщылъадэ	укъызэрыщхьэщылъадэ	къызэрыщхьэщылъадэ	дыкъызэрыщхьэщылъадэ	фыкъызэрыщхьэщылъадэ	къызэрыщхьэщылъадэ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщымылъадэ	укъызэрыщхьэщымылъадэ	къызэрыщхьэщымылъадэ	дыкъызэрыщхьэщымылъадэ	фыкъызэрыщхьэщымылъадэ	къызэрыщхьэщымылъадэ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщылъэда	укъызэрыщхьэщылъэда	къызэрыщхьэщылъэда	дыкъызэрыщхьэщылъэда	фыкъызэрыщхьэщылъэда	къызэрыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщымылъэда	укъызэрыщхьэщымылъэда	къызэрыщхьэщымылъэда	дыкъызэрыщхьэщымылъэда	фыкъызэрыщхьэщымылъэда	къызэрыщхьэщымылъэда(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщылъэдэгъа	укъызэрыщхьэщылъэдэгъа	къызэрыщхьэщылъэдэгъа	дыкъызэрыщхьэщылъэдэгъа	фыкъызэрыщхьэщылъэдэгъа	къызэрыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщымылъэдэгъа	укъызэрыщхьэщымылъэдэгъа	къызэрыщхьэщымылъэдэгъа	дыкъызэрыщхьэщымылъэдэгъа	фыкъызэрыщхьэщымылъэдэгъа	къызэрыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщылъэдэн	укъызэрыщхьэщылъэдэн	къызэрыщхьэщылъэдэн	дыкъызэрыщхьэщылъэдэн	фыкъызэрыщхьэщылъэдэн	къызэрыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщымылъэдэн	укъызэрыщхьэщымылъэдэн	къызэрыщхьэщымылъэдэн	дыкъызэрыщхьэщымылъэдэн	фыкъызэрыщхьэщымылъэдэн	къызэрыщхьэщымылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщылъэдэну	укъызэрыщхьэщылъэдэну	къызэрыщхьэщылъэдэну	дыкъызэрыщхьэщылъэдэну	фыкъызэрыщхьэщылъэдэну	къызэрыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджыла зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъызэрыщхьэщымылъэдэну	укъызэрыщхьэщымылъэдэну	къызэрыщхьэщымылъэдэну	дыкъызэрыщхьэщымылъэдэну	фыкъызэрыщхьэщымылъэдэну	къызэрыщхьэщымылъэдэну(хэ)
Зэман/щӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщылъадэ	укъыщыщхьэщылъадэ	къыщыщхьэщылъадэ	дыкъыщыщхьэщылъадэ	фыкъыщыщхьэщылъадэ	къыщыщхьэщылъадэ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщымылъадэ	укъыщыщхьэщымылъадэ	къыщыщхьэщымылъадэ	дыкъыщыщхьэщымылъадэ	фыкъыщыщхьэщымылъадэ	къыщыщхьэщымылъадэ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщылъэда	укъыщыщхьэщылъэда	къыщыщхьэщылъэда	дыкъыщыщхьэщылъэда	фыкъыщыщхьэщылъэда	къыщыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщымылъэда	укъыщыщхьэщымылъэда	къыщыщхьэщымылъэда	дыкъыщыщхьэщымылъэда	фыкъыщыщхьэщымылъэда	къыщыщхьэщымылъэда(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщылъэдэгъа	укъыщыщхьэщылъэдэгъа	къыщыщхьэщылъэдэгъа	дыкъыщыщхьэщылъэдэгъа	фыкъыщыщхьэщылъэдэгъа	къыщыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщымылъэдэгъа	укъыщыщхьэщымылъэдэгъа	къыщыщхьэщымылъэдэгъа	дыкъыщыщхьэщымылъэдэгъа	фыкъыщыщхьэщымылъэдэгъа	къыщыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщылъэдэн	укъыщыщхьэщылъэдэн	къыщыщхьэщылъэдэн	дыкъыщыщхьэщылъэдэн	фыкъыщыщхьэщылъэдэн	къыщыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщымылъэдэн	укъыщыщхьэщымылъэдэн	къыщыщхьэщымылъэдэн	дыкъыщыщхьэщымылъэдэн	фыкъыщыщхьэщымылъэдэн	къыщыщхьэщымылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщылъэдэну	укъыщыщхьэщылъэдэну	къыщыщхьэщылъэдэну	дыкъыщыщхьэщылъэдэну	фыкъыщыщхьэщылъэдэну	къыщыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщыщхьэщымылъэдэну	укъыщыщхьэщымылъэдэну	къыщыщхьэщымылъэдэну	дыкъыщыщхьэщымылъэдэну	фыкъыщыщхьэщымылъэдэну	къыщыщхьэщымылъэдэну(хэ)
ЩӀыпӀэ зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщылъадэ	укъыздыщхьэщылъадэ	къыздыщхьэщылъадэ	дыкъыздыщхьэщылъадэ	фыкъыздыщхьэщылъадэ	къыздыщхьэщылъадэ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщымылъадэ	укъыздыщхьэщымылъадэ	къыздыщхьэщымылъадэ	дыкъыздыщхьэщымылъадэ	фыкъыздыщхьэщымылъадэ	къыздыщхьэщымылъадэ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщылъэда	укъыздыщхьэщылъэда	къыздыщхьэщылъэда	дыкъыздыщхьэщылъэда	фыкъыздыщхьэщылъэда	къыздыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщымылъэда	укъыздыщхьэщымылъэда	къыздыщхьэщымылъэда	дыкъыздыщхьэщымылъэда	фыкъыздыщхьэщымылъэда	къыздыщхьэщымылъэда(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщылъэдэгъа	укъыздыщхьэщылъэдэгъа	къыздыщхьэщылъэдэгъа	дыкъыздыщхьэщылъэдэгъа	фыкъыздыщхьэщылъэдэгъа	къыздыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщымылъэдэгъа	укъыздыщхьэщымылъэдэгъа	къыздыщхьэщымылъэдэгъа	дыкъыздыщхьэщымылъэдэгъа	фыкъыздыщхьэщымылъэдэгъа	къыздыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщылъэдэн	укъыздыщхьэщылъэдэн	къыздыщхьэщылъэдэн	дыкъыздыщхьэщылъэдэн	фыкъыздыщхьэщылъэдэн	къыздыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщымылъэдэн	укъыздыщхьэщымылъэдэн	къыздыщхьэщымылъэдэн	дыкъыздыщхьэщымылъэдэн	фыкъыздыщхьэщымылъэдэн	къыздыщхьэщымылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщылъэдэну	укъыздыщхьэщылъэдэну	къыздыщхьэщылъэдэну	дыкъыздыщхьэщылъэдэну	фыкъыздыщхьэщылъэдэну	къыздыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыздыщхьэщымылъэдэну	укъыздыщхьэщымылъэдэну	къыздыщхьэщымылъэдэну	дыкъыздыщхьэщымылъэдэну	фыкъыздыщхьэщымылъэдэну	къыздыщхьэщымылъэдэну(хэ)
Щхьэусыгъуэ, мурад зыгъэбелджылы причастие
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщылъадэ	укъыщӀыщхьэщылъадэ	къыщӀыщхьэщылъадэ	дыкъыщӀыщхьэщылъадэ	фыкъыщӀыщхьэщылъадэ	къыщӀыщхьэщылъадэ(хэ)
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщымылъадэ	укъыщӀыщхьэщымылъадэ	къыщӀыщхьэщымылъадэ	дыкъыщӀыщхьэщымылъадэ	фыкъыщӀыщхьэщымылъадэ	къыщӀыщхьэщымылъадэ(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщылъэда	укъыщӀыщхьэщылъэда	къыщӀыщхьэщылъэда	дыкъыщӀыщхьэщылъэда	фыкъыщӀыщхьэщылъэда	къыщӀыщхьэщылъэда(хэ)
блэкӀа зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщымылъэда	укъыщӀыщхьэщымылъэда	къыщӀыщхьэщымылъэда	дыкъыщӀыщхьэщымылъэда	фыкъыщӀыщхьэщымылъэда	къыщӀыщхьэщымылъэда(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщылъэдэгъа	укъыщӀыщхьэщылъэдэгъа	къыщӀыщхьэщылъэдэгъа	дыкъыщӀыщхьэщылъэдэгъа	фыкъыщӀыщхьэщылъэдэгъа	къыщӀыщхьэщылъэдэгъа(хэ)
блэкӀа жыжьэ зэфӀэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщымылъэдэгъа	укъыщӀыщхьэщымылъэдэгъа	къыщӀыщхьэщымылъэдэгъа	дыкъыщӀыщхьэщымылъэдэгъа	фыкъыщӀыщхьэщымылъэдэгъа	къыщӀыщхьэщымылъэдэгъа(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщылъэдэн	укъыщӀыщхьэщылъэдэн	къыщӀыщхьэщылъэдэн	дыкъыщӀыщхьэщылъэдэн	фыкъыщӀыщхьэщылъэдэн	къыщӀыщхьэщылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну мыгъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщымылъэдэн	укъыщӀыщхьэщымылъэдэн	къыщӀыщхьэщымылъэдэн	дыкъыщӀыщхьэщымылъэдэн	фыкъыщӀыщхьэщымылъэдэн	къыщӀыщхьэщымылъэдэн(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщылъэдэну	укъыщӀыщхьэщылъэдэну	къыщӀыщхьэщылъэдэну	дыкъыщӀыщхьэщылъэдэну	фыкъыщӀыщхьэщылъэдэну	къыщӀыщхьэщылъэдэну(хэ)
къэкӀуэну гъэбелджылы зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщӀыщхьэщымылъэдэну	укъыщӀыщхьэщымылъэдэну	къыщӀыщхьэщымылъэдэну	дыкъыщӀыщхьэщымылъэдэну	фыкъыщӀыщхьэщымылъэдэну	къыщӀыщхьэщымылъэдэну(хэ)

Деепричастиехэр	сэ	уэ	ар	дэ	фэ	ахэр
ит зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъадэу	укъыщхьэщылъадэу	къыщхьэщылъадэу	дыкъыщхьэщылъадэу	фыкъыщхьэщылъадэу	къыщхьэщылъадэ(хэ)у
ит зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъадэу	укъыщхьэщымылъадэу	къыщхьэщымылъадэу	дыкъыщхьэщымылъадэу	фыкъыщхьэщымылъадэу	къыщхьэщымылъадэ(хэ)у
блэкӀа зэман - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъэдауэ	укъыщхьэщылъэдауэ	къыщхьэщылъэдауэ	дыкъыщхьэщылъэдауэ	фыкъыщхьэщылъэдауэ	къыщхьэщылъэдауэ / къыщхьэщылъэда(хэ)у
блэкӀа зэман - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъэдауэ	укъыщхьэщымылъэдауэ	къыщхьэщымылъэдауэ	дыкъыщхьэщымылъэдауэ	фыкъыщхьэщымылъэдауэ	къыщхьэщымылъэдауэ(хэ) / къыщхьэщымылъэда(хэ)у
жрэ-кӀэ деепричастие - щыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщылъадэурэ	укъыщхьэщылъадэурэ	къыщхьэщылъадэурэ	дыкъыщхьэщылъадэурэ	фыкъыщхьэщылъадэурэ	къыщхьэщылъадэ(хэ)урэ
жрэ-кӀэ деепричастие - щымыӀэныгъэ	сыкъыщхьэщымылъадэурэ	укъыщхьэщымылъадэурэ	къыщхьэщымылъадэурэ	дыкъыщхьэщымылъадэурэ	фыкъыщхьэщымылъадэурэ	къыщхьэщымылъадэ(хэ)урэ

Щӏыпӏэ префиксым и дополненэ -- ит зэман щыӀэныгъэ фащэ			Щӏыпӏэ префиксым и дополненэ
	сэ	уэ	абы	дэ	фэ	абыхэм
Подлежащэ
сэ	--	сыкъыпщхьэщолъадэ	сыкъыщхьэщолъадэ	--	сыкъыфщхьэщолъадэ	сыкъащхьэщолъадэ
уэ	укъысщхьэщолъадэ	--	укъыщхьэщолъадэ	укъытщхьэщолъадэ	--	укъащхьэщолъадэ
ар	къысщхьэщолъадэ	къыпщхьэщолъадэ	къыщхьэщолъадэ	къытщхьэщолъадэ	къыфщхьэщолъадэ	къащхьэщолъадэ
дэ	--	дыкъыпщхьэщолъадэ	дыкъыщхьэщолъадэ	--	дыкъыфщхьэщолъадэ	дыкъащхьэщолъадэ
фэ	фыкъысщхьэщолъадэ	--	фыкъыщхьэщолъадэ	фыкъытщхьэщолъадэ	--	фыкъащхьэщолъадэ
ахэр	къысщхьэщолъадэ(хэ)	къыпщхьэщолъадэ(хэ)	къыщхьэщолъадэ(хэ)	къытщхьэщолъадэ(хэ)	къыфщхьэщолъадэ(хэ)	къащхьэщолъадэ(хэ)

		-э-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[лъад]э	[лъад]эр	--	[лъад]эхэр
Эргативнэ:	[лъад]э	[лъад]эм	--	[лъад]эхэм
Послеложнэ:	[лъад]экӀэ	[лъад]эмкӀэ	[лъад]эхэкӀэ	[лъад]эхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[лъад]эуэ	[лъад]эрауэ	[лъад]эхэу	[лъад]эхэрауэ

		-а-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[лъэд]а	[лъэд]ар	--	[лъэд]ахэр
Эргативнэ:	[лъэд]а	[лъэд]ам	--	[лъэд]ахэм
Послеложнэ:	[лъэд]акӀэ	[лъэд]амкӀэ	[лъэд]ахэкӀэ	[лъэд]ахэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[лъэд]ауэ	[лъэд]арауэ	[лъэд]ахэу	[лъэд]ахэрауэ

		-эн-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[лъэд]эн	[лъэд]эныр	--	[лъэд]энхэр
Эргативнэ:	[лъэд]эн	[лъэд]эным	--	[лъэд]энхэм
Послеложнэ:	[лъэд]энкӀэ	[лъэд]энымкӀэ	[лъэд]энхэкӀэ	[лъэд]энхэмкӀэ
'Обстоятельственнэ:	[лъэд]эну	[лъэд]энырауэ	[лъэд]энхэу	[лъэд]энхэрауэ

		-эну-кӀэ цӀэ склоненэм и фащэхэр
	Закъуэ бжьыгъэ		Куэд бжьыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	[лъэд]эну	[лъэд]энур	--	[лъэд]энухэр
Эргативнэ:	[лъэд]эну	[лъэд]энум	--	[лъэд]энухэм
Послеложнэ:	[лъэд]энукӀэ	[лъэд]энумкӀэ	[лъэд]энухэкӀэ	[лъэд]энухэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	[лъэд]энууэ	[лъэд]энурауэ	[лъэд]энухэу	[лъэд]энухэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. Ужэурэ зыгуэрым и щӀыӀукӀэ и гъунэгъу хъун, щхьэщылъэдэн.

ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР

• Шур щыхупӀэм къыщхьэщылъэдащ.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• къыщхьэщылъэдэн: running, jump on top of or onto sb or sth
• Шур щыхупӀэм къыщхьэщылъэдащ: the rider jumped off the cliff.

УРЫСЫБЗЭ

• къыщхьэщылъэдэн: набежать, наскочить на кого-что-л.
• Шур щыхупӀэм къыщхьэщылъэдащ: всадник вскочил с обрыва.

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын