цы
Appearance
АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)
[зэгъэзэхуэжын]- цы
- цы
- цы
ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]ЭТИМОЛОГИЕ
[зэгъэзэхуэжын]КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ
[зэгъэзэхуэжын]- IPA [tsǝ]
ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ
[зэгъэзэхуэжын]- [ц] + -ы
СКЛОНЕНЭ
[зэгъэзэхуэжын]| Закъуэ бжыгъэ | Куэд бжыгъэ | |||
|---|---|---|---|---|
| Мыбелджылы | Белджылы | Мыбелджылы | Белджылы | |
| Именительнэ: | цы | цыр | -- | цыхэр |
| Эргативнэ: | цы | цым | -- | цыхэм |
| Послеложнэ: | цыкӀэ | цымкӀэ | цыхэкӀэ | цыхэмкӀэ |
| Обстоятельственнэ: | цыуэ | цырауэ | цыхэу | цыхэрауэ |
| еигъэ формэхэр | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| сиц | уиц | иц | диц | фиц | яц |
МЫХЬЭНЭ
[зэгъэзэхуэжын]- Псэущхьэхэм фэр щӀихъумэу къатекӀэ щабэхэр.
ЩАПХЪЭХЭР
[зэгъэзэхуэжын]Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр
| Адыгэбзэ, Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь, | «Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984 | нап. 102 |
|---|---|---|
| адыгэбзэ | урысыбзэ/русский | инджылыбзэ/English |
| Мэлым цы къытрах. | Шерсть стригут с овец. | Wool is shorn from sheep. |
| Бжьыхьэм къаща цыр лъэкӀыхьщ икӀи щабэщ. | Шерсть, постриженная осенью длинноволокнистая и мягкая. | Wool shorn in autumn is long-fibred and soft. |
| Цыр цыджанэу, цыхъару зэӀуащэ. | Из шерсти ткут свитеры и шарфы. | Wool is woven into sweaters and scarves. |
| Цым щэкӀ къыхащӀыкӀ. | Из шерсти готовят ткань. | Cloth is made from wool. |
| Адыгэ цейри къызыхащӀыкӀыр цыщ. | Кабардинская черкеска готовится из шерсти. | Circassian coats are also made of wool. |
ПСАЛЪЭ ЗЭПХАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]- Цы Ӏув къытекӀэн.
НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР
[зэгъэзэхуэжын]ИНДЖЫЛЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- цы: wool; hair
- Цы Ӏув къытекӀэн: grow, become covered with (thick hair)
УРЫСЫБЗЭ
[зэгъэзэхуэжын]- цы: шерсть; волос
- Цы Ӏув къытекӀэн: покрываться (гостыми волосами)
псалъафэ зэпыщӀахэр
И циш тхъун
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: be extremely worried
Урысыбзэ: сильно переживать
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
[Джэдум:] - Абы [Бабыху] мы си тхъэгъуэр илъэгъуамэ, и цищ тхъунт. Борыкъуей ТӀутӀэ
Цы джын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: spin wool
Урысыбзэ: прясть шерсть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цы зытемынэжын (къызытемынэжын)
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: to hell with you, may you be damned
Урысыбзэ: чтоб ему было пусто.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Уи адэм бэуапӀэ имыгъуэтыжу и бгъэр якудэри къаутӀыпщыжащ нэмыцэу цы зытемынэжыным. Елгъэр Кашиф
Цы къытемынэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: give sb hell
Урысыбзэ: показать, где раки зимуют кому-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цы пхын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: card or comb wool
Урысыбзэ: чесать шерсть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цы пхын жари дыкъашэ, Дыкъэзышэри имыс, исхэр къыдэмыгугъу... ӀуэрыӀуатэ, фольклор
Цы пщӀын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: clean wool with your hands, removing the rough part
Урысыбзэ: очищать шерсть руками, отделяя грубую часть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Мы цыр пщӀы, пхы, джыжи лъеипхъэу зэӀупщауэ сыкърегъэхъэлӀэж, - жиӀащ анэнэпӀэсым. Адыгэ таурыхъхэр, сборник
Цы удэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: clean wool with a carding bow
Урысыбзэ: взбивать шерсть смычком.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цы щӀэджэжын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: twist, spin wool
Урысыбзэ: сучить шерсть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цым бжьэхуц хэджэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: mix everything up, in a single pile
Урысыбзэ: все смешать, все в одну кучу
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цым и кӀуапӀэмкӀэ телъэщӀэн (еуэн)
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: please someone, stroke someone's fur.
Урысыбзэ: угождать кому-л., гладить по шерсти кого-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цыр гъэпцӀэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: wool rolling
Урысыбзэ: валять шерсть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
[И] цыр тхъун
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: worry too much
Урысыбзэ: сильно переживать.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
[И] цыр уэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: become discouraged, lose heart, fade
Урысыбзэ: упасть духом; поблекнуть.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Си цыр уауэ зыстӀэщӀыжри сыгъуэлъыжащ. Жейри пӀэри сфӀэӀэфӀыжтэкъым. Къэрмокъуэ Хьэмид
Цыр хуэщын
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: make it hot for sb, show who’s boss, show sb a thing or two, give sb hell
Урысыбзэ: показать, где раки зимуют кому-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цыри щӀэпри зэхэджэн
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: mix everything up, put everything in a single pile
Урысыбзэ: всё смешать; всё в одну кучу.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цыуэ къимыдзэн (къыщымыхъун)
[зэгъэзэхуэжын]1.
Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: be totally unconcerned, not give a damn
Урысыбзэ: и в ус не дуть
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
2.
Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: not acknowledge, be disdainful of sb, scorn sb
Урысыбзэ: не признавать, ни во что не ставить кого-что-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
3.
Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: easy to do; not be difficult
Урысыбзэ: не составлять труда сделать что-л.
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
цы вакъэ
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ: Цей сыт хуэдэхэм къыхэщӀыкӀа, фэ лъэгу зыщӀэда гъэмахуэ вакъэ.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: footwear from wool broadcloth with leather soles.
Цы вакъэкӀэ унэм щӀэтын. wear woolen shoes at home
Урысыбзэ: обувь из шерстяного сукна на кожаной подошве
Цы вакъэкӀэ унэм щӀэтын. носить дома шерстяную обувь
Псалъэ зэпхахэр:
Цы вакъэкӀэ унэм щӀэтын.
Щапхъэхэр:
цы джэху
[зэгъэзэхуэжын] Мыхьэнэ:
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: whitish (usually about hair)
Урысыбзэ: белёсый (обычно о волосах)
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
цы топ
[зэгъэзэхуэжын]- цы топ
Мыхьэнэ: Цы Ӏуданэ хъурейуэ зэтеша.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: a ball, skein of wool
Джэдур цы топым ироджэгу. The cat is playing with a ball of wool.
Урысыбзэ: клубок шерсти
Джэдур цы топым ироджэгу. Кошка играет клубком шерсти.
Псалъэ зэпхахэр:
Джэдур цы топым ироджэгу.
Щапхъэхэр:
цы Ӏуданэ
[зэгъэзэхуэжын]- цы Ӏуданэ
Мыхьэнэ: Цым къыхэщӀыкӀа Ӏуданэ, Ӏуданэу ухуэна цы, цы джа.
НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
Инджылыбзэ: woolen yarn, thread
Урысыбзэ: шерстяная нить
Псалъэ зэпхахэр:
Щапхъэхэр:
Цы Ӏуданэ плъыжькӀэ [удым] и нэр хуэдэщ къэдыхьам. Нало Заур
Цы Ӏуданэм вы егъэлъэпэрапэ. Псалъэжьхэр
БИБЛИОГРАФИЕ