цӏэ

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [tʹsɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [цӀ] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	цӀэ	цӀэр	--	цӀэхэр
Эргативнэ:	цӀэ	цӀэм	--	цӀэхэм
Послеложнэ:	цӀэкӀэ	цӀэмкӀэ	цӀэхэкӀэ	цӀэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	цӀэуэ	цӀэрауэ	цӀэхэу	цӀэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. Къалъхуа нэужь иреджэну фӀащыр.
2. Зыгуэрым и къулыкъур, щӀэныгъэр кърагъэлъэгъуэну фӀащ.
3. Хьэпшыпхэм, псэущхьэхэм, къэхъукъащӀэхэм, н. къ. фӀащауэ зэреджэ.

ЩАПХЪЭХЭР

• Зи цӀэр жаӀэу, зи щхьэр лъапӀэу Сызылъыхъуэр уэ уи нысэщ. Къэбэрдей, альманах

• ЦӀыхур лӀэмэ, и цӀэр къонэри, выр лӀэмэ, и фэр къонэ. Псалъэжьхэр

• Нэгумэм дин еджапӀэр къеухри молэ цӀэр кърат. Адыгэ народым и тхыдэ

• КӀыгуугу и цӀэ иреӀуэж. Псалъэжьхэр

• - Мы сывгъэшхар хуабжьу сигу ирихьащи, емыкӀу сыкъэвмыщӀу и цӀэр къызжефӀэ, - жиӀащ Бэджынэ. ӀуэрыӀуатэ, фольклор

Зэреджэ тхылъхэм къраха щапхъэхэр

Адыгэбзэ, Гугъуэт Л. Т., Зэхъуэхъу Л. Хь,	«Эльбрус» тхылъ тедзапӀэ, Налшык, 1984	нап. 18
адыгэбзэ	урысыбзэ/русский	инджылыбзэ/English
ЦӀыхухэм я цӀэр хьэрфышхуэкӀэ къыщӀадзэ.	Люди начинают свои имена с большой буквы.	People begin their names with a big letter.

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• цӏэ: 1. name 2. rank 3. title

УРЫСЫБЗЭ

• цӏэ: 1. имя 2. звание 3. название

псалъафэ зэпыщӀахэр

ЦӀэ зехьэн

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: bear the name of
     Урысыбзэ: носить имя.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

И цӀэ иӀуэн (къиӀуэн)

1.

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: say sb’s name
     Урысыбзэ: назвать чьё-л. имя.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Зи цӀэ ираӀуэ бжэщхьэӀум тесщ.  Псалъэжьхэр

2.

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: mark or commend sb for sth positive
     Урысыбзэ: отметить кого-л. с положительной стороны
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

3.

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: present sb with a gift
     Урысыбзэ: преподнести кому-л. подарок.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

ЦӀэ фӀэщын

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: give sb a name, christen sb
     Урысыбзэ: назвать кого-л., дать имя кому-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

И цӀэкӀэ

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: on behalf of sb, at sb’s request, with reference to sb
     Урысыбзэ: от имени, по поручению кого-л.; ссылаясь на кого-л.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     Иджыри дэ зэ абы и деж дыкӀуэнщи къызэхуэса псами я цӀэкӀэ делъэӀунщ. Адыгэ таурыхъхэр, сборник

И цӀэр къэӀэтын

1.

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: raise sb’s authority
     Урысыбзэ: поднять чей-л. авторитет.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:
     ЩоджэнцӀыкӀу Алий и цӀэр нэхьри къэӀэтын, нэхъри гъэлъэпӀэн хуейщ.  Ӏуащхьэмахуэ, журнал (художественный)

2.

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: mention sb’s name (for example, during a conversation, at a meeting)
     Урысыбзэ: затронуть чьё-л. имя (напр. в беседе, на собрании).
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

И цӀэр Ӏун

  Мыхьэнэ: 
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: become famous
     Урысыбзэ: стать известным, прославиться.
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

цӀэ зэдай

  Мыхьэнэ: Зэщыщхэм, зэлъэпкъэгъухэм я цӀэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: a common noun
     Урысыбзэ: имя нарицательное
  Псалъэ зэпхахэр:
  Щапхъэхэр:

цӀэ лей

  Мыхьэнэ: Зыгуэрым (цӀыхум) и цӀэ дыдэм нэмыщӀ фӀащыр.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: nickname
        ЦӀэ лейкӀэ еджэн. Call by a nickname
     Урысыбзэ: прозвище
        ЦӀэ лейкӀэ еджэн. Называть по прозвищу
  Псалъэ зэпхахэр:
        ЦӀэ лейкӀэ еджэн.
  Щапхъэхэр:

цӀэ уней

  Мыхьэнэ: ЩыӀэцӀэ унейхэм ироджэ; фӀэщыгъэцӀэ.
  НэгъуэщӀыбзэкӀэ зэдзэкӀахэр:
     Инджылыбзэ: a proper noun
        ЦӀэ унейхэр щатхкӀэ хьэрфышхуэкӀэ кърагъажьэ. When writing, proper nouns are written with a capital letter.
     Урысыбзэ: имя собственное
        ЦӀэ унейхэр щатхкӀэ хьэрфышхуэкӀэ кърагъажьэ. Когда пишут, имена собственные пишутся через большую букву.
  Псалъэ зэпхахэр:
     ЦӀэ унейхэр щатхкӀэ хьэрфышхуэкӀэ кърагъажьэ.
  Щапхъэхэр:

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын

АДЫГЭБЗЭ (КЪЭБЭРДЕЙ-ШЭРДЖЭСЫБЗЭ)

• 
  цӏэ
• 
  цӏэ

ПСАЛЪЭ ЛЪЭПКЪЫГЪУЭ: ЩЫӀЭЦӀЭ

КЪЭПСЭЛЪЫКӀЭ

• IPA [tʹsɐ]

ПСАЛЪЭ ЛЪАБЖЬЭ

• [цӀ] + -э

СКЛОНЕНЭ

	Закъуэ бжыгъэ		Куэд бжыгъэ
	Мыбелджылы	Белджылы	Мыбелджылы	Белджылы
Именительнэ:	цӀэ	цӀэр	--	цӀэхэр
Эргативнэ:	цӀэ	цӀэм	--	цӀэхэм
Послеложнэ:	цӀэкӀэ	цӀэмкӀэ	цӀэхэкӀэ	цӀэхэмкӀэ
Обстоятельственнэ:	цӀэуэ	цӀэрауэ	цӀэхэу	цӀэхэрауэ

МЫХЬЭНЭ

1. Мыкъэбзэныгъэм къыхэкӀыу цӀыхухэм, Ӏэщхэм, джэдкъазхэм, н. къ. яхищӀэ хабзэ хьэпщхупщ цӀыкӀу.

ЩАПХЪЭХЭР

• - Ашэщауэхэ щышу зы делэжь къэнащи щӀыунащхьэм цӀэ йоплъри тесщ, - жиӀэрт иныжьым. ӀуэрыӀуатэ, фольклор

НЭГЪУЭЩӀЫБЗЭКӀЭ ЗЭДЗЭКӀАХЭР

ИНДЖЫЛЫБЗЭ

• цӏэ: louse (insect)

УРЫСЫБЗЭ

• цӏэ: вошь

БИБЛИОГРАФИЕ

Библиографием еплъын